GDPR-conform gebruik van vonnissen en arresten in een procedure
Het komt vaak voor dat de advocaat in het kader van een procedure vonnissen of arresten als stukken gebruikt. Die vonnissen of arresten bevatten vaak persoonsgegevens, met als gevolg dat de advocaat persoonsgegevens verwerkt en onder het toepassingsgebied van de AVG valt. Soms kunnen die persoonsgegevens zelfs “bijzonder” in de zin van artikel 9 en 10 van de AVG zijn (denk bijvoorbeeld aan strafrechtelijke gegevens of gezondheidsgegevens).
Wat u moet weten
Het is belangrijk dat de advocaat bij het gebruiken van vonnissen en arresten in een procedure de juiste reflexen toepast met betrekking tot de behandeling van persoonsgegevens.
Bij de verwerking van gewone persoonsgegevens door de advocaat is de rechtsgrond meestal het gerechtvaardigd belang (artikel 6.1, f) AVG). Een beroep op het gerechtvaardigd belang vergt een drieledige toets met (i) een doel- of belangtoets, (ii) een noodzakelijkheidstoets en (iii) een afwegingstoets.
- Bij het gebruik van vonnissen en arresten bestaat het gerechtvaardigd belang onder meer uit het recht van verdediging van de cliënt, waaruit o.a. bewijsrechten en -plichten volgen. Een partij heeft het recht om feitelijke beweringen met alle middelen van recht te bewijzen en heeft daarbij in beginsel een volledige appreciatievrijheid om te bepalen welke bewijselementen-en middelen zij daarvoor inzet-of vordert. Het recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM) en de vrijheid van procederen kan hierbij aangehaald worden als uitgangspunt. In die context kan onder meer benadrukt worden dat het recht van verdediging van de cliënt primeert en in bepaalde gevallen voorrang moet kunnen hebben op de bescherming van persoonsgegevens die een andere persoon onder de AVG geniet. Dit kan op zijn minst dienen als een solide juridische grondslag om een vonnis of arrest met persoonsgegevens aan de rechtbank te overhandigen als stuk. Ook artikel 444, laatste lid Gerechtelijk Wetboek is duidelijk: “De advocaten oefenen vrij hun ambt uit ter verdediging van het recht en van de waarheid […]. Zij moeten er zich van onthouden enig ernstig feit tegen de eer en de faam van personen aan te voeren, tenzij dit voor de zaak volstrekt noodzakelijk is, onder het voorbehoud van tuchtrechtelijke vervolgingen en toepassing van artikel 445 indien daartoe grond bestaat.” Advocaten hebben overeenkomstig deze bepaling nog steeds een privilege om een verdediging op te bouwen. Zo is het in bepaalde zaken van belang om een vonnis of arrest met naam en toenaam te gebruiken en het vonnis of arrest ongecensureerd mee te delen als het in belang is voor de cliënt en de zaak. Een vonnis of arrest is bovendien een product van een met procedurele waarborgen omgeven beoordeling van feiten.
- Dat gerechtvaardigd belang moet ook noodzakelijk zijn voor het leveren van enig bewijs. Een beperking aan de bewijsmogelijkheden opleggen, moet in beginsel met grote omzichtigheid gebeuren. Slechts indien een duidelijke schending van de bescherming van de persoonsgegevens zou voorliggen terwijl er alternatieven zijn waarin die kan worden vermeden of (meer) begrensd, zou er kunnen worden besloten om beperkingen op te leggen aan de bewijsvoering op grond van de regelgeving inzake de bescherming van persoonsgegevens. Concreet betekent dit dat u nagaat of de gegevensverwerking geschikt is en of er minder vergaande alternatieven bestaan die u toelaten om de rechten van verdediging van uw cliënt te vrijwaren (bv. door een redactie van het vonnis of arrest, door een ander stuk).
- Het gerechtvaardigd belang van de advocaat en zijn cliënt en de rechten en vrijheden van de perso(o)n(en) die in het vonnis of arrest genoemd word(t)(en) moeten tegen elkaar worden afgewogen. De rechten en vrijheden van de persoon mogen niet disproportioneel aangetast worden. Daarbij is het belangrijk om rekening te houden met de “redelijke verwachtingen” die de betrokken persoon heeft met betrekking tot het gebruik en de verstrekking van de persoonsgegevens. In de praktijk wordt dit heel feitelijk ingevuld, en hangt het bijvoorbeeld af van de waarde van een stuk bij het bewijs van een bepaald argument. Een feitelijke grondslag – eerder dan een louter contextuele doelstelling – is bijgevolg cruciaal.
De verwerking van bijzondere persoonsgegevens is daarnaast in principe verboden (artikel 9 en 10 AVG). Er zijn uitzonderingen indien de verwerking noodzakelijk is voor de instelling, uitoefening of onderbouwing van een rechtsvordering (artikel 9.2, f) AVG). Voor de verwerking van strafrechtelijke persoonsgegevens voorziet artikel 10.1 AVG juncto artikel 10 2° Wet Bescherming Persoonsgegevens een gelijkaardige uitzondering specifiek voor advocaten.
Deze werkwijze kan mutatis mutandis worden toegepast voor alle stukken die persoonsgegevens bevatten, zoals bijvoorbeeld personeelslijsten, medische attesten enz. Ook zij dienen te worden behandeld met dezelfde voorzichtigheid als hier geschetst. Meer informatie over het gebruik van persoonsgegevens door de advocaat buiten de procedure kan in deze GDPR-wijzer over informatieverplichting en beroepsgeheim worden teruggevonden.
Wat u moet doen
Als u een vonnis of arrest als stuk wilt gebruiken in een procedure, vraag uzelf dan eerst af of dit echt nodig is, dan wel of uw argument niet evenzeer met andere stukken (zonder persoonsgegevens) of met minder persoonsgegevens (bv. anonimisering, pseudonimisering, beperkt citaat, enkel het beschikkend gedeelte, …) kan worden gestaafd.
Indien u het vonnis of arrest wel degelijk nodig acht, is dat doorgaans om twee redenen: (i) ofwel heeft u het nodig omwille van het principe (de rechtsvraag en het antwoord daarop), (ii) ofwel omwille van een rechtsfeit, namelijk de context of omwille van een persoon over wie het vonnis of arrest handelt.
- In het eerste geval kan u persoonsgegevens in het vonnis of arrest redacteren; de persoonsgegevens hebben wellicht geen meerwaarde. In dat geval zal de neerlegging van het integrale vonnis als stuk de proportionaliteitstoets eerder niet doorstaan. Veelal zal een citaat, of minstens een geanonimiseerde of gepseudonimiseerde versie volstaan om het beoogde doel te bereiken. Bij openbaar gemaakte vonnissen of arresten zijn persoonsgegevens overigens meestal al geanonimiseerd of gepseudonimiseerd. Het loutere feit dat het vonnis in een openbare terechtzitting is uitgesproken, doet in realiteit geen afbreuk aan de feitelijke beslotenheid van de gerechtelijke procedure en impliceert dus veelal niet dat de verdere verspreiding van de persoonsgegevens die vervat zijn in het vonnis rechtmatig zou zijn, ook niet voor een verspreiding ervan in (andere) gerechtelijke procedures of aan derden.
- In het tweede geval, als u een vonnis of arrest deelt omwille van de context of omwille van de persoon over wie het gaat (veelal een procespartij in het huidige geding), hou dan zeker rekening met de “redelijke verwachtingen” die de tegenpartij erop na kan houden. Zo kan de tegenpartij in een procedure rond fraude redelijkerwijs verwachten dat vonnissen of arresten, die een recent verleden van soortgelijk fraude aantonen, zullen worden opgeworpen. Zeker wanneer de procedures zijn te kaderen binnen een ruimer conflict over meerdere procedures heen, kan het neerleggen van een vonnis of arrest noodzakelijk zijn om de gerechtvaardigde belangen van de cliënt, namelijk het recht op verdediging, te behartigen door de ruimere context van het geschil voor de rechtbank te kunnen schetsen. In dat geval wordt het vonnis of arrest gebruikt onder dezelfde partijen en zijn er vermoedelijk geen derde partijen betrokken bij de procedure. De verwerking van de persoonsgegevens is gebeurd in de beschutte context van een gerechtelijke procedure. De partijen waren al betrokken bij en op de hoogte van het reeds bestaande conflict zodat zij in die context geen nieuwe informatie verwerven en/of geen nadeel ondervinden. Een correcte appreciatie van een rechterlijke beslissing als bewijselement vereist dan ook dat de rechter deze integraal kan lezen (waarbij voor het rechtscollege ook de nodige beschermingsmechanismen aanwezig zijn om discretie te verzekeren en een proliferatie van de gegevens na te gaan). Daarentegen zal er waarschijnlijk geen sprake zijn van een redelijke verwachting wanneer in een procedure over handel met voorkennis een vonnis of arrest wordt opgeworpen dat over een verkeersovertreding gaat en dit dus niet kadert binnen een ruimer conflict. Dit zal in ieder geval als snel afgedaan worden als een louter contextuele doelstelling zonder enige feitelijke grondslag.
Het gebeurt bovendien in de praktijk vaak dat er advocaten, die aan parallelle procedures werken, overleg plegen en vonnissen en arresten delen. Ook hier moeten dezelfde principes gelden: ofwel is het principe van belang en het antwoord op de rechtsvraag en zijn persoonsgegevens wellicht niet relevant, ofwel is het relevant dat het geweten is dat over een bepaalde partij gaat, en zijn persoonsgegevens wellicht wel relevant.
Onthoud
Vermijd het meedelen van persoonsgegevens wanneer dit niet nodig is, en als het nodig is, deel het minimale mee dat nodig is om uw argument nuttig te kunnen maken.
Zoals aangehaald is dit zeer feitelijk. Deze leidraad is een simplificatie van alle nuances die de werkelijkheid kan omvatten en beoogt geenszins een exhaustief beeld van alle hypotheses te schetsen. De bedoeling is om de advocaten enkele handvaten te geven aan de hand van deze leidraad en te komen tot een uniforme toepassing van vermelde principes.
Referenties
- Artikel 6 Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
- Artikel 444 Gerechtelijk Wetboek
- Artikel 5 Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
- Artikel 6.1 f) AVG
- Artikel 9 AVG
- Artikel 10 AVG
- - Artikel 10 Wet Bescherming Persoonsgegevens (Wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens)
Ook interessant
Wat is de GDPR-wijzer?
Samenwerkingsverbanden tussen advocaten
Gerelateerd nieuws
GBA beboet advocatenkantoor voor gebrek aan transparantie en inzagerecht
In een recente beslissing van 8 mei 2026 maakt de Geschillenkamer van de GBA duidelijk dat ook advocatenkantoren de AVG strikt moeten naleven. Het beroepsgeheim of een lopend ereloonconflict kan niet ingeroepen worden om de proactieve informatieplicht naast zich neer te leggen of een rechtmatig inzageverzoek te blokkeren.
Vonnissen digitaal raadpleegbaar via Just-on-web
Sinds 18 mei zijn Just-on-web en JustJudgment, de centrale databank voor vonnissen en arresten, met elkaar verbonden. Daardoor kan u als advocaat uw vonnissen voortaan digitaal raadplegen via Just-on-web, na aanmelding met uw dp-a-profiel. We zetten op een rij wat dit voor u betekent.
Zie Alice als een getalenteerde medewerker die een eerste draft schrijft
Steeds meer advocaten ontwikkelen zelf digitale oplossingen die hun kantoorwerking efficiënter, klantgerichter of duurzamer maken. Zo ontwikkelde mr. Jeroen Villé, mr. Armin Wintein en Joren Coulier de tool Alice Law, een AI-platform dat advocaten ondersteunt bij dossieranalyse, juridisch onderzoek, argumentatieopbouw en het opstellen van conclusies en adviezen. Wij interviewden mr. Jeroen Villé over deze tool, en wat ze kan betekenen voor de advocatuur.
Deontologische en antiwitwasverplichtingen? Ask Lidia!
Steeds meer advocaten ontwikkelen zelf digitale oplossingen die hun kantoorwerking efficiënter, klantgerichter of veiliger maken. Zo ontwikkelde advocatenkantoor Wanted Law Ask Lidia, een AI-ondersteunde tool die advocaten helpt bij deontologische compliance en antiwitwasverplichtingen. Wij spraken met mr. Joachim Vanspeybrouck en mr. Sharryn-Chill Hermy over de werking van de tool, de meerwaarde voor grote én kleine kantoren, en de rol van AI in een vertrouwelijke juridische context.
Tweede editie GDPR-roadshow: praktijkgerichte inzichten voor advocaten
Na het succes van de GDPR-roadshows in 2024 organiseert onze Commissie GDPR dit jaar een tweede editie. Deze interactieve sessies bij elke lokale balie bieden u een update over de belangrijkste ontwikkelingen op het vlak van GDPR en de opmars van artificiële intelligentie (AI).
Recente arresten wijzen op gevaar van AI voor rechtzoekenden
Twee recente arresten, van de Raad van State en van het Antwerpse hof van beroep, wijzen op het gevaar van het gebruik van artificiële intelligentie door rechtzoekenden.
Seminarie AI & juridische beroepen
Tijdens de derde editie van het gezamenlijk seminarie brengen advocaten, bedrijfsjuristen en magistraten hun inzichten samen over de concrete impact van artificiële intelligentie op de juridische praktijk.
Let op phishing: hoe uw @advocaat.be-mail veilig te houden
We ontvingen de laatste weken en maanden meerdere meldingen van gerichte phishingpogingen op mailboxen met een @advocaat.be-adres. Waakzaamheid is daarom geboden.
Kompenso berekent uw schadedossiers in enkele minuten
Steeds meer advocaten ontwikkelen zelf digitale oplossingen die hun kantoorwerking efficiënter, klantgerichter of duurzamer maken. Zo ontwikkelde advocatenkantoor Konsilio Advocaten Kompenso, een schadeberekeningstool die complexe schadedossiers berekend in slechts enkele minuten. Wij interviewden mr. Andy Verhaegen over deze tool, en wat ze kan betekenen voor de advocatuur.