Standpunt Voorontwerp nieuw Strafwetboek - boek II (versie 2023)
De modernisering van het Strafwetboek is essentieel voor een efficiënter en coherenter juridisch systeem. Op verzoek van het kabinet Justitie hebben we ons standpunt gedeeld over Boek II van het voorontwerp van wet voor een nieuw Strafwetboek. Het verouderde Strafwetboek heeft de afgelopen jaren en decennia veel wijzigingen ondergaan, wat de samenhang en uniformiteit niet volledig ten goede zijn gekomen.
Algemene opmerking
In de praktijk blijkt dat problemen zich eerder voordoen bij de implementatie van de strafprocedure dan bij de loutere toepassing van het materieel strafrecht. Daarom dringen we aan op een spoedige hervorming van de strafuitvoering als een cruciaal onderdeel van dit proces. Een nieuw Strafwetboek zal pas volledig zijn doel bereiken met een eigentijdse en doeltreffende strafprocedure.
Artikel 79, 4° Hebben advocaten dan geen maatschappelijke functie?
Artikel 79, 4° van het wetsontwerp trekt onze bijzondere aandacht. Advocaten, die een essentiële rol spelen in de bescherming van de rechtsstaat, staan momenteel niet op de lijst van personen met een maatschappelijke functie.
Tijdens de coronacrisis werd de advocatuur erkend als een "noodzakelijke dienst voor de bescherming van de vitale belangen van de natie en de behoeften van de bevolking." Bovendien zijn advocaten vaak slachtoffer van geweld, variërend van verbale agressie en intimidatie tot fysiek geweld. Als geweld tegen magistraten, griffiers, postbodes en journalisten zwaarder bestraft worden, zien we geen reden waarom deze lijn ook niet moet worden doorgetrokken naar advocaten.
Om deze redenen dringen we erop aan dat advocaten worden toegevoegd aan de limitatieve lijst van personen met een maatschappelijke functie in artikel 79, 4°. Als de wetgever dit niet aanpast, vragen we op zijn minst dat rechters agressie tegen advocaten beschouwen als verzwarende omstandigheden, vergelijkbaar met de behandeling van geweld tegen scheidsrechters en seingevers bij sportwedstrijden volgens de artikelen 106 en 191 van het wetsontwerp.
Andere aandachtspunten
Een kleine greep uit enkele van onze opmerkingen bij Boek II:
- Nood aan gelijke uitwerking van verzwarende en verzachtende omstandigheden: Boek II licht consequent toe met welke verzwarende omstandigheden de rechter zal moeten rekening houden, maar doet dat niet voor verzachtende omstandigheden
- Twijfels over de toepasbaarheid van de vier cumulatieve bestanddelen voor uitgelokte doodslag in gevallen van psychisch geweld (art. 104)
- Bepaalde situaties worden als verzwarend bestanddeel én verzwarende omstandigheid beschreven. Dat betekent niet alleen dat het misdrijf een hoger strafniveau krijgt, maar dat de rechter daarbovenop, binnen dat zwaardere niveau, nog eens rekening zal moeten houden 15 met de identieke feiten, maar dan als verzwarende omstandigheid. Dit lijkt dubbelop.
- Versoepeling van het personeel toepassingsgebied van de Interneringswet zou het gelijkheidsbeginsel kunnen schenden
Download ons advies bij het volledige voorontwerp (Boek I en II)
Achtergrond Boek I en Boek II
In oktober 2022 hebben we al ons advies ingediend met betrekking tot Boek I. Het is van vitaal belang dat Boek I en Boek II naadloos op elkaar aansluiten, gezien het strafrecht als een samenhangend geheel moet functioneren. We verwelkomen de hernieuwde aandacht voor de herziening van het Strafwetboek, maar benadrukken dat een nieuw wetboek pas volledig zijn doel zal bereiken met een eigentijdse en doeltreffende juridische procedure.
Nog vragen? Onze specialisten ter zake
Gerelateerd nieuws
Ingebrekestelling voor structurele problemen in Gentse gevangenis
We hebben de Belgische Staat formeel in gebreke gesteld om alle noodzakelijke en passende maatregelen te nemen om de aanhoudende, ernstige en structurele problemen in de gevangenis van Gent aan te pakken.
OVB waarschuwt voor inperkingen van de wrakingsprocedure
We hebben, samen met Avocats.be en op eigen initiatief, een advies overgemaakt aan de Kamercommissie Justitie en het kabinet van de minister van Justitie. Aanleiding zijn de plannen om de wrakingsprocedure grondig te hervormen en in te perken.
Inwerkingtreding nieuw Strafwetboek uitgesteld tot 1 september
De inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek is uitgesteld van 8 april naar 1 september 2026. Daar was al langer vraag naar, niet in het minst vanuit de magistratuur. Het uitstel lijkt politieke pasmunt voor een akkoord over de maatregelen rond de overbevolking in de gevangenissen.
Slachtofferparticipatie in strafuitvoering toegankelijker
Een nieuw wetsvoorstel wil het mogelijk maken dat slachtoffers die zich geen burgerlijke partij hebben gesteld maar wel geïnformeerd en/of gehoord willen worden in de strafuitvoering, hier niet langer enkel schriftelijk maar ook mondeling om kunnen verzoeken. Lees ons advies.
Tijdelijk strafuitvoeringskader voor het nieuwe Strafwetboek goedgekeurd
Het nieuwe Strafwetboek treedt in werking op 8 april 2026. Vermits het nog enkele jaren wachten is op een nieuw Strafuitvoeringswetboek, moet een tijdelijk wettelijk kader worden gecreëerd. Dat kader werd vandaag goedgekeurd in de Kamercommissie Justitie.
Nieuwe wijzigingen in het tuchtregime van gedetineerden
Het Directoraat-Generaal Penitentiaire Inrichtingen meldt dat collectieve brief nr. 124 van 6 september 2013 over het tuchtregime van gedetineerden opnieuw op enkele punten is aangepast.
Voorstel tot hoorrecht voor slachtoffers bij voorlopige hechtenis gaat te ver
We hebben advies uitgebracht over het wetsvoorstel tot wijziging van de Voorlopige Hechteniswet om een hoorrecht voor slachtoffers in te stellen. Voor ons gaat die uitbreiding te ver.
Rijden spijts verval: verbeurdverklaring van voertuig wordt de regel
De Kamer heeft het wetsvoorstel tot wijziging van de Wegverkeerswet voor wat betreft de verplichte verbeurdverklaring van het voertuig bij rijden spijts verval (56-390) goedgekeurd. We leverden hier eerder advies bij.
Nieuwe visitatieronde stafhouders onthult steeds grotere gevangenisproblematiek
Net als in 2024 brachten alle stafhouders op 10 december 2025, de Internationale dag van de Mensenrechten, een bezoek aan één of meerdere penitentiaire inrichtingen binnen hun werkgebied. We hebben hun – helaas overwegend negatieve – bevindingen verzameld in één rapport.