Standpunt Voorontwerp nieuw Strafwetboek - boek II (versie 2023)
De modernisering van het Strafwetboek is essentieel voor een efficiënter en coherenter juridisch systeem. Op verzoek van het kabinet Justitie hebben we ons standpunt gedeeld over Boek II van het voorontwerp van wet voor een nieuw Strafwetboek. Het verouderde Strafwetboek heeft de afgelopen jaren en decennia veel wijzigingen ondergaan, wat de samenhang en uniformiteit niet volledig ten goede zijn gekomen.
Algemene opmerking
In de praktijk blijkt dat problemen zich eerder voordoen bij de implementatie van de strafprocedure dan bij de loutere toepassing van het materieel strafrecht. Daarom dringen we aan op een spoedige hervorming van de strafuitvoering als een cruciaal onderdeel van dit proces. Een nieuw Strafwetboek zal pas volledig zijn doel bereiken met een eigentijdse en doeltreffende strafprocedure.
Artikel 79, 4° Hebben advocaten dan geen maatschappelijke functie?
Artikel 79, 4° van het wetsontwerp trekt onze bijzondere aandacht. Advocaten, die een essentiële rol spelen in de bescherming van de rechtsstaat, staan momenteel niet op de lijst van personen met een maatschappelijke functie.
Tijdens de coronacrisis werd de advocatuur erkend als een "noodzakelijke dienst voor de bescherming van de vitale belangen van de natie en de behoeften van de bevolking." Bovendien zijn advocaten vaak slachtoffer van geweld, variërend van verbale agressie en intimidatie tot fysiek geweld. Als geweld tegen magistraten, griffiers, postbodes en journalisten zwaarder bestraft worden, zien we geen reden waarom deze lijn ook niet moet worden doorgetrokken naar advocaten.
Om deze redenen dringen we erop aan dat advocaten worden toegevoegd aan de limitatieve lijst van personen met een maatschappelijke functie in artikel 79, 4°. Als de wetgever dit niet aanpast, vragen we op zijn minst dat rechters agressie tegen advocaten beschouwen als verzwarende omstandigheden, vergelijkbaar met de behandeling van geweld tegen scheidsrechters en seingevers bij sportwedstrijden volgens de artikelen 106 en 191 van het wetsontwerp.
Andere aandachtspunten
Een kleine greep uit enkele van onze opmerkingen bij Boek II:
- Nood aan gelijke uitwerking van verzwarende en verzachtende omstandigheden: Boek II licht consequent toe met welke verzwarende omstandigheden de rechter zal moeten rekening houden, maar doet dat niet voor verzachtende omstandigheden
- Twijfels over de toepasbaarheid van de vier cumulatieve bestanddelen voor uitgelokte doodslag in gevallen van psychisch geweld (art. 104)
- Bepaalde situaties worden als verzwarend bestanddeel én verzwarende omstandigheid beschreven. Dat betekent niet alleen dat het misdrijf een hoger strafniveau krijgt, maar dat de rechter daarbovenop, binnen dat zwaardere niveau, nog eens rekening zal moeten houden 15 met de identieke feiten, maar dan als verzwarende omstandigheid. Dit lijkt dubbelop.
- Versoepeling van het personeel toepassingsgebied van de Interneringswet zou het gelijkheidsbeginsel kunnen schenden
Download ons advies bij het volledige voorontwerp (Boek I en II)
Achtergrond Boek I en Boek II
In oktober 2022 hebben we al ons advies ingediend met betrekking tot Boek I. Het is van vitaal belang dat Boek I en Boek II naadloos op elkaar aansluiten, gezien het strafrecht als een samenhangend geheel moet functioneren. We verwelkomen de hernieuwde aandacht voor de herziening van het Strafwetboek, maar benadrukken dat een nieuw wetboek pas volledig zijn doel zal bereiken met een eigentijdse en doeltreffende juridische procedure.
Nog vragen? Onze specialisten ter zake
Gerelateerd nieuws
Praktische zorgen bij inwerkingtreding nieuw Strafwetboek
Op 8 april 2026 treedt het nieuwe Strafwetboek in werking. We erkennen het grote belang van deze hervorming en de verbeteringen die het nieuwe wetboek met zich meebrengt.
Tegelijkertijd zijn we bezorgd over de praktische haalbaarheid van de inwerkingtreding op de geplande datum. Daarom richtten wij, samen met Avocats.be, een brief aan de minister van Justitie om daarover duidelijkheid en garanties te vragen.
En toen verbood de strafrechter advocaten te pleiten: een juridische analyse
In het Kriva Rochem-proces besliste een correctionele rechtbank na de opening van de zitting om de debatten onmiddellijk te sluiten en meteen een datum voor uitspraak vast te leggen. Geen van de partijen kreeg het woord. Volgens de rechtbank was zij voldoende ingelicht door de vooraf neergelegde schriftelijke conclusies. Deze gang van zaken roept een fundamentele procesrechtelijke vraag op: mag een strafrechter het pleidooi verbieden en beslissen zonder mondeling debat?
Onderzoek naar beslissingen van verdachten tijdens politieverhoren
Onder leiding van prof. Miet Vanderhallen loopt momenteel een wetenschappelijk onderzoek naar het beslissingsproces van verdachten tijdens politieverhoren. De studie richt zich op personen die als verdachte door de politie zijn verhoord en definitief vrijgesproken zijn.
Wet wijzigt regels over ontsnapping, drugstesten en elektronisch toezicht
De wet van 19 december 2025 over de strafbaarstelling van de ontsnapping van gedetineerden, de strafbaarstelling van de beschadiging of verduistering van het elektronisch toezichtsmateriaal, het afnemen van drugstesten in de gevangenis en de herroeping van het elektronisch toezicht in het kader van de strafuitvoering is gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 6 januari 2026. Lees wat dat concreet betekent.
Schuldenlast en detentie: verschillende perspectieven en actiepistes
Het Observatorium Krediet en Schuldenlast nodigt u uit voor een inspirerende studiedag om ideeën uit te wisselen, na te denken en analyses te maken over een vaak onderbelicht thema: schulden bij personen vóór, tijdens en na detentie.
Oproep tot politieke actie tegen overbevolking in Belgische gevangenissen
Mathilde Steenbergen, directeur-generaal van de penitentiaire inrichtingen en waarnemend voorzitster van de FOD Justitie, richt zich in een open brief tot de regering met een dringende oproep tot meer politieke daadkracht om de overbevolking in de gevangenissen aan te pakken. De problematiek blijft immers toenemen: het aantal grondslapers is opnieuw gestegen en bedraagt intussen 672.
Stafhouders voeren toezicht uit in alle Belgische gevangenissen
Naar aanleiding van de Europese Dag van de Rechten van de Mens maken alle Belgische stafhouders gebruik van hun wettelijk visitatierecht, dat hen toelaat gevangenissen binnen hun rechtsgebied te bezoeken. Deze nationale actie onderstreept de ernst van de situatie in Belgische gevangenissen, waar overbevolking en een tekort aan basisvoorzieningen en gezondheidszorg de fundamentele rechten van gedetineerden aantasten.
Wetsvoorstel rond minnelijke schikking voor PPP’s roept juridische bedenkingen op
Op vraag van de Kamercommissie Justitie hebben we een kort advies afgeleverd bij het wetsvoorstel om de verruimde minnelijke schikking onmogelijk te maken voor politiek prominente personen (nr. 56-1042). We spreken ons niet uit over de rechtsfiguur op zich, maar hebben wel ernstige bedenkingen bij de argumentatie.
Van spreekrecht naar aangifteplicht
Een nieuw wetsvoorstel wil het spreekrecht voor beroepsgeheimhouders omvormen tot een aangifteplicht. Zo zouden advocaten bij kennis van bepaalde misdrijven verplicht worden melding te doen bij het parket. In de Kamercommissie Justitie van 23 september 2025 werd OVB-bestuurder Nicolaas Vinckier daarover gehoord, die daar benadrukte dat dit het beroepsgeheim uitholt en slachtoffers net kan schaden.