Standpunt Voorontwerp nieuw Strafwetboek - Boek I (versie 2023)
We leverden een advies bij het voorontwerp tot invoering van een nieuw Strafwetboek (Boek I). Het is over het algemeen duidelijk, heeft een logische opbouw en kiest ervoor om diverse essentiële strafrechtelijke noties vooraan te verzamelen en te definiëren.
Achtergrond
Pogingen tot een grondige hervorming van het Strafwetboek lopen al decennia terug. Vorige legislatuur nog diende toenmalig minister van Justitie Geens zijn versie in, waarbij wij ook al advies leverden. Hoewel het huidige ontwerp op vele punten identiek is aan die versie, sluit het principieel meer aan bij de oorspronkelijke versie van professoren Joëlle Rozie en Damien Vandermeersch. Zo wordt de gevangenisstraf opnieuw opgevat als ultimum remedium en zal deze worden geschrapt voor de minst zware misdrijven.
Positieve basis
Los van deze strikt politieke beleidskeuze achten we het wetsontwerp over het algemeen een goede basis.
Zo zijn we onder meer positief over:
- de toelichting van de strafdoelstellingen die de rechter voor ogen moet houden
- de expliciete codificatie in Boek I van de onoverkomelijke dwaling, het noodweerexces, het principe van de noodtoestand zoals ontwikkeld in de rechtspraak en de wettige verdediging als algemene rechtvaardigingsgrond
- de behandeling onder vrijheidsberoving, die een antwoord probeert te bieden aan het foutieve zwart-wit denken over geestesstoornissen.
Advies
We hebben een uitgebreid advies geschreven bij het voorontwerp van Boek I. Daarin komen onder andere de interpretatie van de strafwet, de doorwerking van de verzwarende bestanddelen en factoren op deelnemers, de uitwerking van de verbeurdverklaring en de beveiligingsmaatregel/internering na een onsuccesvolle terbeschikkingstelling.
Lees ons standpunt
Nog vragen? Onze specialisten ter zake
Gerelateerd nieuws
Ingebrekestelling voor structurele problemen in Gentse gevangenis
We hebben de Belgische Staat formeel in gebreke gesteld om alle noodzakelijke en passende maatregelen te nemen om de aanhoudende, ernstige en structurele problemen in de gevangenis van Gent aan te pakken.
OVB waarschuwt voor inperkingen van de wrakingsprocedure
We hebben, samen met Avocats.be en op eigen initiatief, een advies overgemaakt aan de Kamercommissie Justitie en het kabinet van de minister van Justitie. Aanleiding zijn de plannen om de wrakingsprocedure grondig te hervormen en in te perken.
Inwerkingtreding nieuw Strafwetboek uitgesteld tot 1 september
De inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek is uitgesteld van 8 april naar 1 september 2026. Daar was al langer vraag naar, niet in het minst vanuit de magistratuur. Het uitstel lijkt politieke pasmunt voor een akkoord over de maatregelen rond de overbevolking in de gevangenissen.
Slachtofferparticipatie in strafuitvoering toegankelijker
Een nieuw wetsvoorstel wil het mogelijk maken dat slachtoffers die zich geen burgerlijke partij hebben gesteld maar wel geïnformeerd en/of gehoord willen worden in de strafuitvoering, hier niet langer enkel schriftelijk maar ook mondeling om kunnen verzoeken. Lees ons advies.
Tijdelijk strafuitvoeringskader voor het nieuwe Strafwetboek goedgekeurd
Het nieuwe Strafwetboek treedt in werking op 8 april 2026. Vermits het nog enkele jaren wachten is op een nieuw Strafuitvoeringswetboek, moet een tijdelijk wettelijk kader worden gecreëerd. Dat kader werd vandaag goedgekeurd in de Kamercommissie Justitie.
Nieuwe wijzigingen in het tuchtregime van gedetineerden
Het Directoraat-Generaal Penitentiaire Inrichtingen meldt dat collectieve brief nr. 124 van 6 september 2013 over het tuchtregime van gedetineerden opnieuw op enkele punten is aangepast.
Voorstel tot hoorrecht voor slachtoffers bij voorlopige hechtenis gaat te ver
We hebben advies uitgebracht over het wetsvoorstel tot wijziging van de Voorlopige Hechteniswet om een hoorrecht voor slachtoffers in te stellen. Voor ons gaat die uitbreiding te ver.
Rijden spijts verval: verbeurdverklaring van voertuig wordt de regel
De Kamer heeft het wetsvoorstel tot wijziging van de Wegverkeerswet voor wat betreft de verplichte verbeurdverklaring van het voertuig bij rijden spijts verval (56-390) goedgekeurd. We leverden hier eerder advies bij.
Nieuwe visitatieronde stafhouders onthult steeds grotere gevangenisproblematiek
Net als in 2024 brachten alle stafhouders op 10 december 2025, de Internationale dag van de Mensenrechten, een bezoek aan één of meerdere penitentiaire inrichtingen binnen hun werkgebied. We hebben hun – helaas overwegend negatieve – bevindingen verzameld in één rapport.