Deontologie-advies Advies 736

U meldt mij dat zich een deontologische discussie voordoet tussen de stafhouder en confrater mr. X, beiden lid van uw balie. 

Mr. X treedt al meerdere jaren op als raadsman van een cliënt, die met zijn zus, voor wie de stafhouder optreedt, is verwikkeld in een betwisting inzake de vereffening-verdeling van een nalatenschap. 

Op uitdrukkelijke vraag van de cliënt van mr. X en mits instemming van zijn zus en haar raadsman werden er reeds, bij wijze van tussentijdse akkoorden in de procedure voor de notaris, een aantal schuldeisers van de cliënt van mr. X uitbetaald met de beschikbare gelden uit de nalatenschap (uiteraard onder voorbehoud van verrekening met het deel van zijn zus). 

Thans wordt ook instemming gevraagd met de betaling vanuit de nalatenschap van de provisionele staat van kosten en erelonen ten bedrage van 26.034,75 euro van mr. X zelf. 

De stafhouder is van mening dat dit deontologisch onmogelijk is omdat dit strijdig zou zijn met de onafhankelijkheid van de advocaat enerzijds en het verbod op het behartigen van tegenstrijdige belangen anderzijds.  De stafhouder vraagt dat u aan mr. X de verplichting oplegt zich uit het dossier terug te trekken.  Door van zijn vordering officieel kennis te hebben gegeven aan de boedelnotaris heeft mr. X – aldus de stafhouder – zijn onafhankelijkheid in het verder optreden namens zijn cliënt immers gehypothekeerd.   

Mr. X ziet geen dergelijk probleem en verwijst naar – volgens hem – soortgelijke situaties in andere aangelegenheden. 

Ik verleen u volgend advies. 

1. 

De onafhankelijkheid van de advocaat brengt met zich mee dat hij vrij van alle druk, in het bijzonder van eigen belangen of van beïnvloeding van buitenaf, zijn werkzaamheden moet kunnen uitoefenen.   Hij mag zijn beroepsethiek niet veronachtzamen om zijn cliënt, de rechter, derden, of zichzelf welgevallig te zijn.   De onafhankelijkheid is bij alle werkzaamheden noodzakelijk. (artikel 2 van de Codex Deontologie voor Advocaten).  

Ook vereist het veelvoud van verplichtingen die op de advocaat rusten, de absolute onafhankelijkheid van de advocaat, vrij van alle druk, in het bijzonder van de druk van eigen belangen of van beïnvloedingen van buitenaf. Deze onafhankelijkheid is even noodzakelijk voor het vertrouwen in de rechtsbedeling als de onpartijdigheid van de rechter. De advocaat moet derhalve elke aantasting van zijn onafhankelijkheid vermijden en er voor waken de beroepsethiek niet te veronachtzamen om de cliënt, de rechter of derden welgevallig te zijn. 

In het verlengde daarvan bepaalt artikel 5, § 1 van de Codex Deontologie voor Advocaten dat een advocaat niet kan optreden wanneer dat aanleiding geeft tot een belangenconflict tussen de advocaat en een cliënt of tot een wezenlijke dreiging daartoe. 

Tevens dient in het kader van belangenconflicten rekening gehouden te worden met de kiesheid. De advocaat moet meer dan gemiddeld aandacht hebben voor de perceptie van zijn handelen door zijn cliënten en derden. 

2.

Het is een advocaat niet toegelaten zich in het kader van een procedure te manifesteren als schuldeiser van zijn cliënt en tegelijk in het kader van diezelfde procedure de belangen van die cliënt te behartigen.   

Dit brengt inderdaad de onafhankelijkheid van de advocaat in het gedrang.  Hij zal zich inderdaad niet volledig kunnen losmaken van zijn persoonlijke belangen als schuldeiser bij de behartiging van de belangen van zijn cliënt. 

Zo ontstaat een belangenconflict, minstens een wezenlijke dreiging daartoe. 

Een advocaat kan evenmin als formele schuldeiser optreden binnen de gerechtelijke reorganisatie en anderzijds de belangen behartigen van de schuldenaar (zie advies nr. 723). 

Het argument dat het tussentijds opvragen van de verschuldigde kosten en erelonen niets verandert aan de uitkomst in de procedure vereffening-verdeling, kan niet gevolgd worden.   

Het later adviseren door mr. X van zijn cliënt bij het al dan niet aanvaarden van een bepaald voorstel van vereffening-verdeling van de notaris en / of het formuleren van zwarigheden, zou daardoor eventueel kunnen beïnvloed worden. 

Dat elke advocaat schuldeiser is van zijn cliënt klopt, doch het zich als dusdanig in en nog tijdens de eigenlijke procedure profileren maakt een verschil.  Het zou bij de cliënt of de tegenpartij wel degelijk de perceptie kunnen creëren dat bepaalde standpunten worden verdedigd uit eigen belang. 

3. 

Bovendien werden de andere schuldeisers uitbetaald bij wijze van tussentijds akkoord voor de notaris, met instemming van de (raadsman van) zus.

Dit is bij de schuldvordering van mr. X niet het geval, wel in tegendeel.

4. 

In die omstandigheden adviseer ik dan ook dat mr. X wordt verzocht zijn tussentijdse staat niet formeel als schuld in de procedure in te dienen. Hij kan wachten totdat de procedure wordt afgesloten, om vervolgens betaling te vorderen.

Indien hij dit niet wenst te doen, is de enige mogelijkheid dat hij de injunctie krijgt zich uit het dossier terug te trekken, zodat hij zich dan wel als schuldeiser kan manifesteren.