Voorzitter op vrijdag: "Voor je het goed doorhebt, nagelen de media je aan het kruis"

Bescheidenheid siert, denkt de rechtgeaarde Vlaming. Die wijsheid is niet besteed aan de zonderlinge zakenman Aron D’Souza. Deze Australiër, die zich op een rechtendiploma beroemt, is volgens zijn LinkedIn-profiel ‘on a mission to build superhumanity’. Is het niet prachtig dat juristen zoveel ambitie koesteren op weg naar een betere mensheid?

Misschien is het wat des Guten zu viel. D’Souza is de initiatiefnemer achter Enhanced Games, waarmee hij topsportevenementen wil organiseren zonder atleten te vervelen met dopingverboden of -controles, onder het motto ‘een atleet doet met zijn lichaam wat hij wil’.

Maar het is met zijn jongste project Objection dat D’Souza recent de actualiteit haalde. De bedoeling? Goedkoop en snel geschillen oplossen over betwiste mediapublicaties. Niet akkoord met een journalist? Objection lost het voor u op binnen het bestek van dagen.

Eerlijk is eerlijk, voor Objection zou er niet veel belangstelling zijn, als D’Souza niet mocht rekenen op financiering door Peter Thiel, een techmiljardair die – wij houden het beleefd – niet alleen vrienden heeft. Vooral niet bij bepaalde media.

Eén van die vijanden is Gawker Media, waartegen Thiel de strijd aanbond. Op aanstoken van D’Souza financierde Thiel een proces dat de worstelaar Terry Bollea, alias Hulk Hogan, aanspande tegen Gawker, wegens ongeautoriseerd publiceren van pornoscènes waarin de spierenbundel te bewonderen viel. Hulk Hogan vond dat zijn privacy geschonden was, dagvaardde en verkreeg een big & beautiful schadevergoeding van 140 miljoen dollar. Gevolg: Gawker ging failliet.

Aangemoedigd door dit succes creëerde D’Souza met kapitaal van Thiel en gelijkgestemden Objection, een zelfverklaard ‘AI Tribunal of Truth’. Langs die weg kun je eindelijk, zo moeten wij geloven, snel en betaalbaar mediaberichten aanvechten. Gedaan met dure advocaten en lange procedures, Objection maakt komaf met onwaarheden in de pers.

Hoe werkt het, samengevat? De klager dient online zijn klacht in. De auteur kan binnen 7 werkdagen antwoorden. Met bewijzen, dus kan het zijn dat hij zijn bronnen moet prijsgeven. De klager kan antwoorden binnen 5 werkdagen. Betwiste feiten worden nagetrokken door onderzoekers, die ‘automatisch’ worden aangeduid, maar hun identiteit geeft Objection tijdens het onderzoek niet vrij. Een ‘AI-tribunaal’ bekijkt vervolgens al het bewijsmateriaal en spreekt een beslissing uit. Afhankelijk van het belang van de zaak komt er nog een nazicht door mensenogen, maar wiens ogen dat zijn vertelt Objection niet.

Als het oordeel luidt dat de publicatie foutief of misleidend is, volgt een debat over de remedies. Daarvoor heeft de klager 7 werkdagen en de aangeklaagde auteur 14 werkdagen. Daarna volgt een finale uitspraak. Uitspraken zijn bindend, maar de partijen kunnen in beroep gaan voor een menselijke arbiter. De beroepstermijn bedraagt 5 werkdagen. Objection duidt ‘automatisch’ de meest ‘geschikte’ arbiter aan uit een pool van arbiters waarvan de samenstelling vooralsnog onbekend is. De arbiter kan trouwens variëren doorheen de procedure. Garanties over onafhankelijkheid of onpartijdigheid zijn niet te bespeuren.

Dat er objecties zijn tegen Objection spat van het scherm. Daarbij komt dat Objection een arbitrage-instelling is. Arbitrage is gebaseerd op vrijwilligheid vanwege de partijen. Je kunt je afvragen welke auteur warhoofdig genoeg zal zijn om zich te onderwerpen aan dergelijke arbitrage.

Het lijkt een gehallucineerde ontsporing, ware het niet dat, als Thiel de geldschieter is, er misschien méér aan de hand is. Op één aspect heeft D’Souza een punt: slachtoffers van trial by media hebben een probleem waarvoor het rechtssysteem, ook het onze, slecht uitgerust is. Het kan beginnen bij een valse beschuldiging bij de rioolpers en de complotdenkers, om door te sijpelen naar de kwaliteitspers. Voor je het goed doorhebt, nagelen de media je aan het kruis en ligt je reputatie aan diggelen.

Helemaal aan het andere eind van het spectrum staat het wetsontwerp van 9 april 2026 tot omzetting van de EU-Richtlijn inzake strategische rechtszaken tegen publieke participatie, beter bekend als SLAPPs. Dat kiest niet voor slachtofferhulp bij trial by media, maar integendeel voor bescherming van die media zelf. Immers, de Richtlijn beoogt niet het vergemakkelijken, maar het bemoeilijken van vorderingen tegen o.m. journalisten, uitgevers, mediaorganisaties, klokkenluiders en anderen. Zij wil de rechtsprocedures aanpakken waarvan het voornaamste doel niet bestaat ‘in de wettige verdediging van een recht in rechte, maar in de verlamming van het publiek debat en het zwijgen opleggen aan personen die hun recht op vrijheid van meningsuiting en op persvrijheid uitoefenen en die burgers toegang geven tot onpartijdige informatie.’

Wat kan daar nu op tegen zijn? Wel, nogal veel eigenlijk. De mankementen zijn te talrijk voor deze column, dus beperk ik mij tot een paar illustraties. De Richtlijn gaat uit van het gammele, sneeuwwitjesachtige postulaat dat wie met zijn versie van de feiten deelneemt aan het openbare debat, dat ook te goeder trouw, competent en waarheidsgetrouw doet. Helaas... En dat wie in de media publiceert, per definitie de zwakkere partij is die bescherming behoeft, niet wie door die publicaties geviseerd wordt. Dat dacht ik niet.

Daarbij komt dat de Richtlijn enkel grensoverschrijdende SLAPPs viseert, terwijl het wetsontwerp die ongevraagd uitbreidt tot zuiver nationale procedures, in strijd met het regeringsstandpunt dat goldplating afzweert. En dat ons procesrecht sinds mensenheugenis wapens hééft om procesmisbruik te beteugelen, en daarvoor niet moet wachten op de SLAPP-regeling.

Het uitgangspunt is begrijpelijk, de uitwerking betreurenswaardig. Het scheppen van een zekere immuniteit voor wie meningen spuit ten koste van personen die ten onrechte aangevallen worden: daartoe leidt de SLAPP-regeling. Zij is overbodig of nefast, brengt ons procesrecht uit evenwicht en sterkt de schreeuwers op sociale media. Dat heeft onvermijdelijk een prijs.

Met genegen groeten,

Peter Callens
Voorzitter Orde van Vlaamse Balies