Voorzitter op vrijdag: "Explosie van wra­kings­ver­zoe­ken? Even ernstig blijven"

Het mag eens afgelopen zijn, dat gelamenteer over de wrakingen. In het proces Kriva Rochem oordeelde het Gentse hof van beroep dat de gewraakte rechter een ‘indruk van partijdigheid’ opgewekt had.

Misbruik van wraking? Niets van. Wat hadden de advocaten dan moeten doen, volgens de voorbarige schreeuwers, hun cliënt laten berechten door een vijandige rechter? Wie wil zich in hemelsnaam laten beoordelen door een rechter die partijdigheid uitstraalt?

Met permissie, als het zo belangrijk was om tijd te winnen, dan had het Gentse hof in dezelfde zaak de wraking 4 maanden geleden al kunnen bevestigen, na de choquerende uitdrijving, manu militari, van 2 advocaten. Kom ons nu niet meer om de oren slaan met de bewering dat wrakingen vertragingsmanoeuvres zijn: een snelle wraking kan ook veel tijd doen winnen.

In Franstalig België amper een issue, in Vlaanderen Het Grote Justitieprobleem. Er komen wrakingen in drugsprocessen, en hopla, een eeuwenoude proceswaarborg wordt weggezet als een loense truc van geslepen advocaten.

Is het belangrijker criminelen snel (en liefst zwaar) te bestraffen, dan ervoor te zorgen dat een boven elke verdenking verheven rechter de bestraffing uitspreekt? Vlaanderen glijdt weg naar een repressieve spiraal die de kritische geest knevelt. Een paar wolven slaan aan het huilen, het wolvenkoor van de publieke opinie valt in, het gehuil zwelt aan op sociale media, en voilà, onbezonnen politici, aangemoedigd door een bepaalde pers, roepen om wettelijke inperking. Weg met dat misbruik! Of beter: weg met die wrakingen, direct bestraffen!

In De Standaard van 6 februari 2026 schrijft Marc Eeckhaut: ‘In de politiek groeit langzaam een consensus dat op een of andere manier een halt moet worden toegeroepen aan de explosie van wrakingsverzoeken.’ De onderzoeksjournalist wijst erop dat de minister van Justitie al sinds september verklaart dat ze “onderzoekt of de wrakingsprocedure hervormd moet worden”. Ook verwijst hij naar wetsvoorstellen van Sophie De Wit (N-VA) en Paul Van Tigchelt (Anders) die ik eerder aankaartte.

Explosie van wrakingsverzoeken? Even ernstig blijven. Voor de vonnisgerechten zijn er geen officiële cijfers, zodat wij ons moeten beredderen met, bijvoorbeeld, de cijfers die de RTBF terugvond: 26 wrakingsverzoeken in 2020, 55 in 2021, 41 in 2022, 44 in 2023 en 43 in 2024.

Voor het Hof van Cassatie zijn er officiële cijfers. In 2020-2023 waren er 81 wrakingsverzoeken: 35 burgerlijk en 46 strafrechtelijk. Recent vermeldde woordvoerder Luc De Cleir voor Antwerpen-Limburg volgende wrakingsaantallen:

Houd die cijfers tegen de ruim 270.000 (eind 2024) hangende zaken en de (alleen in 2024) bijna 240.000 nieuw binnenkomende zaken in de rechtbanken van het niveau eerste aanleg.

Toegegeven, 2026 vertoont in Antwerpen na amper anderhalve maand een plotse stijging, maar voorzichtigheid is geboden. In het (Gentse) proces Kriva Rochem waren er 21 wrakingsverzoeken. De statistieken zullen ze tellen voor 21, maar er is slechts één proces…

In Nederland heb je jaarlijks ruim 700 wrakingen. Ik hoor niet zeggen dat dit excessief belastend is voor het rechtsstelsel. Bij ons een explosie? Komaan zeg.

Ondertussen worden er allerlei voorstellen afgevuurd om de onbestaande explosie uit te roeien:

• De schorsende werking opheffen: ongelukkig voorstel. Het imagoverlies voor Justitie zou dramatisch zijn als de rechter het proces ongestoord voortzet, maar de wraking daarna bevestiging krijgt. Bovendien voelt iedereen aan dat een wraking dan nog weinig slaagkans overhoudt, niet omdat zij ongegrond is, maar omdat het proces al zover gevorderd is, onder het motto ‘we gaan nu toch niet meer wraken!’ De wraking verschrompelt tot een inhoudsloze illusie.
• De stafhouder moet de wraking mee ondertekenen: slecht voorstel. De stafhouder moet als tuchtoverheid neutraal blijven; hij is niet de advocaat van de wrakende partij.
• Een advocaat bij het Hof van Cassatie moet mee ondertekenen: slecht voorstel. Wrakingen ondertekenen is niet wat cassatieadvocaten doen. De balie van Cassatie is hierover trouwens niet geraadpleegd.
• De boete voor misbruik verhogen naar maximum 25.000€: slecht voorstel. Partijen zullen niet meer durven wraken uit vrees voor de mogelijke sanctie. Tenzij zij geen (bekend) geld hebben, dan kunnen zij wel ongehinderd wraken: de boete kun je toch niet innen.
• De termijnen inkorten: de mogelijkheden zijn beperkt. De wettelijke termijnen zijn kort (wrakingsverzoek overhandigd aan gewraakte rechter binnen 24u; gewraakte rechter moet reageren binnen 2 dagen; dossier gaat binnen 3 dagen naar OM; uitspraak volgt binnen 8 dagen).

De realiteit is dat de bestaande regeling effectief en evenwichtig is. Enkele verbeteringen zijn denkbaar: (a) voorzie bij risicoprocessen reserverechters, die bij wraking naadloos kunnen invallen; (b) maak een geluidsopname van risicoprocessen, zodat je kunt verifiëren wat er gezegd is; (c) voorzie een ‘staande’ wrakingskamer, die onverwijld uitspraak kan doen; en (d) om echt de angel uit veel wrakingen te halen, werk een oplossing uit voor het transparantieprobleem bij de aanwijzing van de rechters die in een bepaalde zaak moeten zetelen, zoals de Group of States against Corruption (GRECO) van de Raad van Europa al jarenlang eist van België. Het GRECO-conformiteitsverslag van mei 2024 stelt dat ‘een bepaald objectief en aleatoir karakter met betrekking tot de verdeling van de zaken moet worden verzekerd teneinde de transparantie en billijkheid van de procedures te waarborgen.’

Het kan zijn dat er meer wrakingen voorkomen in megadrugsprocessen, en dat dit een grotere desorganisatie teweegbrengt. Maar een sluitende wrakingsprocedure uitwerken die enkel toepasselijk is in die processen? Veel succes.

Wie Justitie wil steunen – wie wil dat niet? – moet werken aan vertrouwen. Dat zal nooit slagen met een rechtssysteem waarin je een rechter slechts moeilijk kunt wraken en partijdigheid moet slikken. Je kunt dan sneller straffen, maar een straf uitgesproken door een verdachte rechter zal nooit maatschappelijk aanvaardbaar zijn. Wrakingen zijn een bijproduct van een correct werkende, niet van een mank lopende Justitie. Justitie moet dat aankunnen.

Met genegen groeten,