Hoofdstuk 3 Af­ge­stu­deerd: wat nu?

Alle dossiers in het kader van juridische tweedelijnsbijstand worden in de BJB-applicatie behandeld. Via die applicatie kan je je ook inschrijven voor de juridische tweedelijnsbijstand.

Juridische tweedelijnsbijstand is juridische hulp voor natuurlijke personen in de vorm van uitgebreid advies, bijstand en vertegenwoordiging, al dan niet in een procedure. Elke Orde beschikt over een Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) dat deze bijstand organiseert.

Deze bijstand is bedoeld voor rechtzoekenden met bestaansmiddelen onder bepaalde grensbedragen of voor personen die behoren tot een categorie waarvan wordt vermoed dat zij over onvoldoende bestaansmiddelen beschikken.

In tegenstelling tot juridische eerstelijnsbijstand behoort tweedelijnsbijstand wel tot de verplichtingen van de advocaat-stagiair aan elke balie.

Het BJB kan u op twee manieren aanstellen voor de behandeling van een zaak:

• Aanvraag via het BJB: De rechtzoekende kan zich rechtstreeks tot het lokale BJB wenden en daar een aanvraag indienen. Het BJB beoordeelt vervolgens of de betrokkene in aanmerking komt voor juridische tweedelijnsbijstand. Is dat het geval, dan stelt het BJB een advocaat aan.
• De rechtzoekende ontvangt een brief met de gegevens van de toegewezen advocaat. Als advocaat ontvangt u een e-mailnotificatie vanuit de BJB-module (LAO).
• Aanvraag rechtstreeks via de advocaat: De rechtzoekende kan zich ook rechtstreeks tot u wenden met de vraag om pro Deo op te treden. In dat geval dient u namens uw cliënt een elektronische aanvraag in via de BJB-module. In het compendium juridische tweedelijnsbijstand vindt u welke stukken u bij de aanvraag moet voegen.
• Het BJB beoordeelt vervolgens of de betrokkene in aanmerking komt voor juridische tweedelijnsbijstand. Zodra het BJB een beslissing heeft genomen, ontvangt u per e-mail een notificatie van de statuswijziging. Controleer daarna het dossier en vul waar nodig bijkomende informatie aan op vraag van het BJB.
• Is de zaak hoogdringend, dan kunt u dat aangeven zodat het BJB daar rekening mee kan houden. Vraag uw aanstelling steeds aan vóór u prestaties levert, want een retroactieve aanstelling is niet mogelijk. Vanaf uw eerste prestatie hebt u één maand om uw aanvraag tot aanstelling via de BJB-module naar de balie te versturen.

Opgelet: u kan slechts één procedure per aanstelling voeren. Als u uw cliënt tegelijkertijd voor een ander geschil wil bijstaan, moet u daarvoor een nieuwe aanstelling vragen. Vergeet uw cliënt er ook niet op te wijzen dat hij elke wijziging van zijn bestaansmiddelen en/of sociale situatie aan u moet melden.

Zodra u aangesteld bent, neemt u zelf zo snel mogelijk contact op met uw cliënt en controleert u of de omschrijving bij uw aanstelling overeenstemt met de aard van de zaak. Zo niet, moet u dat meteen melden aan het BJB. Schakel indien nodig een tolk in.

Zodra uw zaak is afgehandeld, sluit u het dossier af via de BJB-module. Vul in het dossier onder het tabblad afsluiten uw prestatieverslag in en voeg de vereiste stukken toe volgens de aard van de zaak of de geleverde prestaties. Welke documenten nodig zijn, vindt u in het compendium juridische tweedelijnsbijstand. Het BJB kent vervolgens punten toe of vraagt, indien nodig, bijkomende informatie.

De vergoeding per punt wordt jaarlijks vastgesteld door de minister van Justitie, overeenkomstig het KB van 29 februari 2024. Op basis van dat besluit dient de OVB jaarlijks minstens één puntenlijstin, telkens op 1 februari. Als de beschikbare kredieten het toelaten, kan daarnaast ook een tweede puntenlijst worden ingediend op 1 juli.

Het is een deontologische verplichting de u toevertrouwde BJB-dossiers persoonlijk te behandelen. Slechts in bepaalde gevallen kan u toch een beroep doen op een vervanger.

Meer weten? Raadpleeg het compendium juridische tweedelijnsbijstand. Dat wordt elk jaar ten vroegste op 1 september gewijzigd.

De Salduz-wetgeving waarborgt dat verdachten die worden verhoord vooraf vertrouwelijk met een advocaat kunnen overleggen en tijdens het verhoor door een advocaat kunnen worden bijgestaan.

Bij de meeste balies maakt de Salduzpermanentie geen deel uit van de stageverplichtingen. Deelname aan deze permanentie is daar dus volledig vrijwillig.

Wij organiseren daarvoor een bijzondere opleiding voor bijstand aan verdachten tijdens het verhoor: SUPRALAT. Deelname aan de permanentiedienst voor verhoorbijstand is enkel mogelijk als u deze opleiding hebt gevolgd. Deze regeling geldt niet voor Salduz verhoorbijstand die u buiten onze permanentiedienst als voorkeuradvocaat verleent.

We ontwikkelden ook Salduzweb, de applicatie die u gebruikt wanneer u deelneemt aan de permanentiedienst. Via de tool kunt u zich inschrijven, uw beschikbaarheid doorgeven en uw instellingen of voorkeuren beheren.

Alleen advocaten die de bijzondere opleiding verhoorbijstand hebben gevolgd, kunnen zich inschrijven voor de permanentiedienst voor meerderjarige verdachten die geen advocaat hebben gekozen. Voor minderjarige verdachten geldt die mogelijkheid in principe enkel voor advocaten met het certificaat bijzondere opleiding jeugdrecht of voorkomen op een door de balie opgestelde lijst van jeugdadvocaten, én die ook de bijzondere opleiding verhoorbijstand (SUPRALAT) hebben gevolgd.

Wie zich inschrijft voor de permanentiedienst, blijft te allen tijde verantwoordelijk voor de toegewezen opdrachten. In principe voert u die opdrachten zelf uit, maar om praktische noodwendigheden (uitzondering) kunt u zich laten vervangen door een advocaat die dezelfde opleiding heeft gevolgd. Ook hier blijft het algemene verbod op naamlening van toepassing.

Tijdens uw wachtdienst moet u beschikbaar zijn binnen het opgegeven tijdsblok en in de aangeduidepolitiezone. Kunt u of uw vervanger niet tijdig aanwezig zijn, dan moet u de opdracht weigeren.

Hebt u een opdracht aanvaard, dan mag u de bijstand tijdens het verhoor nadien niet weigeren enkel omdatde verdachte volgens zijn verklaring onvermogend lijkt of niet onmiddellijk kan betalen voor uw prestaties en kosten. U kunt de bijstand alleen weigeren wanneer de verdachte volgens zijn eigen verklaringen wel vermogend is, maar aangeeft niet te willen betalen.

Aanvaardt u een oproep, dan blijft u verantwoordelijk voor de bijstand bij alle navolgende verhoren zolang:

• u in Salduzweb hebt aangegeven dat u ook bijstand verleent bij alle navolgende verhoren;
• u de bijstand voor een navolgend verhoor hebt aanvaard, tot het dossier in de applicatie door een opvolger is overgenomen;
• uw mandaat niet om een andere geldige reden is beëindigd.

Wordt u opgevolgd, dan moet u het Salduznummer en het dossier onverwijld aan uw opvolger bezorgen, zodat die het dossier zonder vertraging kan overnemen.

Staat u een verdachte bij die eerder zelf een advocaat heeft gekozen, dan respecteert u die oorspronkelijkekeuze. U treedt daarna alleen verder op als de verdachte daar uitdrukkelijk voor kiest. Breng de voorkeursadvocaat in dat geval zo snel mogelijk op de hoogte van uw tussenkomst.

Wanneer u al optreedt of bent opgetreden voor een verdachte, of bijstand hebt verleend of zult verlenen voorafgaand aan of tijdens een verhoor in een strafrechtelijk onderzoek, moet u bijzonder waakzaam zijn voorhet verbod op tegenstrijdige belangen, zoals bepaald in Hoofdstuk I.2, afdeling I.2.3 van de Codex Deontologie voor Advocaten.

Binnen de Salduz permanentiedienst mag u geen opdracht aanvaarden voor de bijstand van een andere verdachte die betrokken is in hetzelfde strafrechtelijk onderzoek. Stelt u dat toch vast, dan moet u de opdracht weigeren of u meteen terugtrekken.

Deze regel geldt voor de advocaat zelf, zijn medewerkers en zijn stagiairs. Oefenen advocaten het beroep uit in associatie of groepering, dan geldt zij voor de volledige samenwerking én voor elk individueel lid, inclusief hun stagiairs en medewerkers.

Meer informatie vindt u in het compendium juridische tweedelijnsbijstand en via Salduzweb.

De juridische eerstelijnsbijstand is de gratis bijstand die advocaten verlenen aan rechtzoekenden bij korte juridische vragen en in de vorm van een eenvoudig advies. De eerstelijnsbijstand voorziet dus niet in een uitgebreide en grondige behandeling van een dossier.

De Commissies voor Juridische Bijstand (CJB) staan in voor de organisatie van deze bijstand, die op vaste momenten wordt georganiseerd in justitiehuizen, OCMW’s en Sociale Huizen. Naast de fysieke vorm van bijstand is er ook de telefonische permanentie: de Gratis Advocaten Advieslijn.

Bij de meeste balies behoort de eerstelijnsbijstand niet tot de stageverplichtingen.

Sinds 2023 moeten advocaten die eerstelijnsbijstand willen verlenen, hiervoor een gespecialiseerde opleiding volgen.

Door de Wet op de bescherming van de persoon van geesteszieken (26 juni 1990) worden aan sommige balies advocaten-stagiairs ook verplicht deel te nemen aan de permanentie voor geesteszieken.

Samen met de vzw Ups & Downs, een patiëntenvereniging voor personen met een bipolaire stoornis of een langdurige depressie en hun omgeving, werkten we een handige brochure uit over de gedwongen opname van geesteszieken in de psychiatrie.

Naast een kort overzicht van de procedure, een toelichting bij de rol van de advocaat en de relevante deontologische regels, vindt u er uitgebreide informatie over de verschillende ziektebeelden waarmee een cliënt in die omstandigheden kan kampen (bijv. depressie, bipolaire stoornis, borderline, schizofrenie).

De brochure is een handige leidraad als u uw cliënt moet bijstaan in een procedure tot gedwongen opname.