Wet van 19 december 2025 gepubliceerd Wet wijzigt regels over ontsnapping, drugstesten en elektronisch toezicht
De wet van 19 december 2025 over de strafbaarstelling van de ontsnapping van gedetineerden, de strafbaarstelling van de beschadiging of verduistering van het elektronisch toezichtsmateriaal, het afnemen van drugstesten in de gevangenis en de herroeping van het elektronisch toezicht in het kader van de strafuitvoering is gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 6 januari 2026.
De wet:
- maakt ontsnapping en beschadiging van elektronisch toezichtsmateriaal strafbaar (wijziging van het bestaande en nieuwe Strafwetboek).
- voert een wettelijke grondslag in voor het afnemen van drugstesten in de gevangenis (wijziging Basiswet).
- voorziet in een verplichte herroeping van het elektronisch toezicht door de SUR(B) in geval van opzettelijke beschadiging van het elektronisch toezichtsmateriaal.
Strafbaarstelling ontsnapping
Er is sprake van ontsnapping wanneer iemand zich opzettelijk onttrekt:
1° aan de voorlopige hechtenis, de gevangenisstraf of de hem in het kader van een strafrechtelijke procedure opgelegde vrijheidsberovende maatregel door te ontsnappen uit een gevangenis, een inrichting waar een geïnterneerde persoon geplaatst is, een gerechtsgebouw, een politiecommissariaat, een ziekenhuis, een voertuig van de politie of enige andere plaats waar hij onder bewaking of toezicht staat van een personeelslid van de geïntegreerde politie belast met bewakings- of beveiligingstaken, met inbegrip van de beveiligingsagenten en de beveiligingsassistenten van politie van de Directie Beveiliging;
2° aan de controle door elektronische middelen, opgelegd ter uitvoering van een gerechtelijke beslissing bedoeld in de bepaling onder 1°
Met andere woorden:
- De ontsnapping uit een gevangenis of een daarmee gelijkgestelde inrichting of situatie is voortaan strafbaar.
- Ook de onttrekking aan het elektronisch toezicht (bv. het doorknippen van een enkelband) is strafbaar, ongeacht of het elektronisch toezicht is opgelegd als modaliteit van de voorlopige hechtenis, als strafuitvoeringsmodaliteit of in uitvoering van de autonome straf elektronisch toezicht.
- Het wegblijven uit een strafuitvoeringsmodaliteit als UV, PV, BD,… valt daarentegen niet onder de definitie en is dus niet strafbaar.
Dit zijn de strafmaten:
Strafmaat
- 6 maanden tot 3 jaar gevangenisstraf (niveau 2 in het nieuwe Strafwetboek)
- Poging: 8 dagen tot 12 maanden.
- Met geweld of bedreiging: 3 tot 5 jaar (niveau 3 in het nieuwe Strafwetboek)
- Medeplichtige: zelfde straf als dader.
- Ambtenaren die in het kader van de uitoefening van hun functie de ontsnapping bewerkstelligen of faciliteren: 3 tot 5 jaar (niveau 3 in het nieuwe strafwetboek)
Er wordt geen straf uitgesproken als:
Strafuitsluiting
- de ontsnapping gebeurt zonder geweld of bedreiging, én
- de betrokkene vrijwillig terugkeert binnen 48 uur.
Beide voorwaarden zijn dus cumulatief.
Strafbaarstelling van beschadiging of verduistering elektronisch toezichtsmateriaal
Het betreft het opzettelijk beschadigen of verduisteren van het elektronisch toezichtsmateriaal, waaronder moet worden verstaan: het geheel aan elektronische middelen dat de diensten van de gemeenschappen bevoegd voor de organisatie en de controle van het elektronisch toezicht inzetten bij de uitvoering van hun opdrachten.
De strafmaat daarvoor is 6 maanden tot 3 jaar gevangenisstraf en/of geldboete van 200 tot 4.000 euro.
Wettelijke grondslag voor afnemen van drugstesten
Nieuw artikel 109/1 Basiswet: de directeur kan een speeksel- of urinetest opleggen:
- bij individuele aanwijzingen van druggebruik
- in het kader van willekeurige controles om de orde en veiligheid te handhaven
De procedure daarvoor is:
- Geen fysieke dwang
- De test wordt uitgevoerd door daartoe door de directeur aangewezen bewakingspersoneel.
- Een weigering van de test wordt gelijkgesteld met een positief resultaat.
- Positieve test: melding aan de medische en psychosociale dienst + vervolgcontrole
- Recht op herhalingsonderzoek
Nieuwe tuchtinbreuk in art. 129,10° bij vaststelling van het gebruik van drugs (positieve test), bij weigering van een test of in geval van fraude bij een test.
Verplichte herroeping ET bij opzettelijke beschadiging van elektronisch toezichtsmateriaal
Nieuw artikel 64/1 WERP: bij opzettelijke beschadiging van elektronisch toezichtsmateriaal:
- is het openbaar ministerie verplicht de zaak aanhangig te maken bij de SUR(B).
- is de SUR(B), indien wordt vastgesteld dat de veroordeelde het elektronisch toezichtsmateriaal opzettelijk beschadigde, verplicht het elektronisch toezicht te herroepen (geen beoordelingsruimte).
Inwerkingtreding
- De wijzigingen aan de basiswet (wettelijke grondslag drugstesten) treden in werking op een door de Koning te bepalen datum en uiterlijk op 1 mei 2026. Er volgt nog een KB ter uitvoering van art. 109/1 waarin de procedure voor het afnemen van de drugstesten verder zal worden omschreven.
- Alle andere bepalingen treden in werking 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad, en dus op 16 januari 2026.
Ook interessant
Rijden spijts verval: verbeurdverklaring van voertuig wordt de regel
De Kamer heeft het wetsvoorstel tot wijziging van de Wegverkeerswet voor wat betreft de verplichte verbeurdverklaring van het voertuig bij rijden spijts verval (56-390) goedgekeurd. We leverden hier eerder advies bij.
Nieuwe visitatieronde stafhouders onthult steeds grotere gevangenisproblematiek
Net als in 2024 brachten alle stafhouders op 10 december 2025, de Internationale dag van de Mensenrechten, een bezoek aan één of meerdere penitentiaire inrichtingen binnen hun werkgebied. We hebben hun – helaas overwegend negatieve – bevindingen verzameld in één rapport.