Voorzitter op vrijdag: "Advocatuur is echt geen beroep als een ander"

In Italië loopt er een discussie over een grondwetswijziging die van belang is voor de magistratuur. De parlementaire meerderheid heeft een gerechtelijke hervorming goedgekeurd, die zorgt voor een strikte loopbaanscheiding tussen openbaar ministerie en rechters. De regering wil dat je als magistraat niet langer kunt switchen van het OM naar de zetel en omgekeerd. De reden die de meerderheid daarvoor inroept, is dat er een te grote verwevenheid bestaat tussen parketmagistraten en rechters.

De hervorming splitst ook de Italiaanse Hoge Raad voor de Justitie, in één voor de rechtsprekende magistraten en een andere voor het OM.

Omdat er geen 2/3 meerderheid is bereikt, volgt er op 22-23 maart een referendum over de hervorming.

De linkse oppositie en de magistratuur zijn tegen, wegens een vermeend gevaar voor de scheiding der machten, maar de balie is vóór. De gemoederen lopen hoog op, niet alleen door het Latijnse temperament.

In eigen land blijven wij rustig bij die problematiek. Behalve enkele wijfelingen over de attitude die voormalige parketmagistraten kunnen aannemen zodra zij rechters worden – zullen zij wel denken als rechters en ophouden te denken als aanklagers? – leveren zulke carrièresprongen geen fundamentele kritiek op. Naarmate er meer magistraten benoemd worden die nooit advocaat geweest zijn, groeit die bezorgdheid weliswaar.

Het aantal overstappen binnen de magistratuur blijft beperkt, maar er zijn er wel. Sommige daarvan springen in het oog. Herinner u de benoemingen, in 2002 respectievelijk 2022, van de Brusselse procureur des Konings Benoît Dejemeppe en de Bergense procureur-generaal Ignacio de la Serna, tot raadsheer in het Hof van Cassatie. Er zijn andere voorbeelden, vaak onder onze meest getalenteerde magistraten.

Jean-Louis Duplat was er daar één van. Achtereenvolgens was hij advocaat, parketmagistraat en voorzitter van de Brusselse rechtbank van koophandel. Daarna werd hij voorzitter van de Commissie voor het Bank- en Financiewezen (CBF). Dat combineerde hij met academische opdrachten. Hij overleed op 9 januari 2026 op 88-jarige leeftijd, en dat doet mij iets.

Wie Jean-Louis Duplat ooit ontmoet heeft, vergeet hem niet.

Als perfect tweetalige voorzitter van de rechtbank van koophandel heeft hij eigenhandig het ondernemingsrecht een nieuwe wending gegeven en het kort geding ontvouwd tot een ongemeen krachtig wapen. Op het recht van het openbaar bod, met name in de overnamestrijd rond de Generale Maatschappij van België, drukte hij een onomkeerbare eigen stempel. Zijn bijdrage tot de rechtsontwikkeling zijn een aparte studie waard.

Een vennoot in het kantoor waar ik stageliep, zei: bij Duplat win je niet, je triomfeert, en je verliest niet, je wordt vernederd. Bij hem pleiten was een belevenis. Je kwam best behoorlijk beslagen op het ijs. Zijn beschikkingen waren tractaten en sneden diep. Bij de samenstelling van stukkenbundels was het uitkijken: alles wat erin stak, zou hij zien. Steevast vond hij feitelijke elementen die geen van de partijen had vermeld, maar hij had ze opgemerkt. Een les in bescheidenheid voor de advocaten, en een aanmaning tot nog grotere alertheid.

Voorzitter Duplat was superieur intelligent, onbevreesd en onkreukbaar, geen allemansvriend, maar onvermoeibare werker. Voor dag en dauw was hij op de rechtbank, hij zat de inleidingskamer voor in de legendarische zaal A (een gerechtelijke vismarkt), hij zat het kort geding en de stakingsvorderingen voor in twee talen, liet zich in met de faillissementen en de depistagedienst, nam de eenzijdige verzoekschriften aan, wist alles wat er gebeurde in en rond zijn rechtbank, kende iedereen en vergat niets. En hij genoot van de macht die hij had in de zaken die hij behandelde, dat ook.

Met zijn reuzengestalte en zijn zeldzaam mengsel van autoriteit en minzaamheid, dwong hij respect af. Gezag baarde ontzag.

Regelmatig kwam ik bij hem terecht voor mijn cliënten. Ik moet geen al te slechte beurt gemaakt hebben, want op aanraden van voorzitter Duplat raadpleegde een griffiebediende mij voor een zaak over een fout gelopen energiecontract. De jonge advocaat die ik was straalde van trots.

Mijn band met hem bekoelde toen hij voorzitter was van de CBF. In de verwikkelingen rond een moeilijk overnamedossier zei hij op een persconferentie dat mijn cliënte niet goed geadviseerd was. Het was onfair en ik was geschokt. Dat was een moment waarop ik ervoer welke snoeiharde leerschool de advocatuur is. Ik heb daaronder geleden, enkele intimi kunnen ervan getuigen. Na een tussenkomst van de stafhouder – advocaten kunnen zich tegen publieke stellingnames moeilijk verdedigen zonder hun beroepsgeheim te overtreden of voor hun cliënt de zaken erger te maken – kwam er schoorvoetend een persmededeling om te zeggen dat Duplat geenszins de advocaten bedoeld had. Het was een troost. Het grifte ook in mijn geheugen waarom wij een stafhouder hebben. Advocatuur is echt geen beroep als een ander.

Vele jaren later kwam ik Jean-Louis Duplat opnieuw tegen. Een cliënt had hem als adviseur onder de arm genomen. Wij waren aan het procederen en Duplat zou een second opinion geven over mijn conclusies. Ik was er niet gerust in. Maar daar was terug de onafhankelijke Duplat met zijn vrije geest. Altijd onpartijdig, nooit neutraal. Wij zaten op dezelfde lijn, hij volgde mijn aanpak met een positief advies. Dat had de uitvergrote look-and-feel van zijn beschikkingen in kort geding van weleer, met hoofdletters voor de woorden die hij wilde benadrukken, en handgeschreven correcties, zoals wij het van hem gewoon waren.

Een bevlogen jurist, een vlijmscherpe magistraat, een grand commis de l’Etat is heengegaan. Aan hem breng ik hommage en aan zijn echtgenote en familie bied ik mijn gevoelens van medeleven aan.

Met genegen groeten,

Peter Callens
Voorzitter Orde van Vlaamse Balies