OVB 25 jaar

De OVB is bovenal de spreekbuis van de advocatuur. Naar de eigen beroepsgroep toe, maar ook in de relatie tot de rechterlijke macht, de minister van Justitie, de Kamer van Volksvertegenwoordigers, de pers en het grote publiek. Voor mij persoonlijk heeft de OVB een zeer bijzondere betekenis, want ik ben er nu bijna zes jaar de voorzitter van, nadat ik, met tussenpozen, jarenlang lid was van de algemene vergadering, vanaf de oprichting van de Vereniging van Vlaamse Balies, de historische voorloper van de OVB.

De OVB vormt, samen met de plaatselijke balies, de onmisbare buffer tussen de individuele advocaten en de gerechtelijke instellingen. Het is de OVB die zich in het belang van de advocatuur én de justitiabelen kan inzetten voor de kernwaarden van het beroep als die onder vuur komen te staan. De onafhankelijkheid neemt daarin een centrale plaats in. Het belang van een instituut als de OVB vindt onder meer bevestiging in het Europese Verdrag tot bescherming van het beroep van advocaat van 13 mei 2025. Daarin hebben de verdragsluitende partijen afgesproken dat de beroepsverenigingen van advocaten onafhankelijke, zelfbesturende organen zijn, en dat diezelfde beroepsverenigingen de onafhankelijkheid van advocaten en hun rol in de samenleving bevorderen en verdedigen.

Onze grote aandachtspunten op dat gebied zijn, naast vele andere, de toegang tot de rechter en de bijstand door onafhankelijke, integere en competente advocaten. Wij doen ons best om de nodige informatie daarover zo helder en toegankelijk mogelijk te maken voor elkeen. Daarnaast strijden wij voor de kernwaarden van het beroep van advocaat, omdat dit een hoeksteen is voor de rechtsbescherming van elke burger, en wij voeren een aanwezigheidspolitiek in het openbare debat. Voor de instandhouding van de rechtstaat aarzelen wij niet om procedures te voeren voor de hoogste nationale en supranationale rechtscolleges.

Naar mijn mening bestaat de grootste verdienste van de OVB erin, gezorgd te hebben voor de éénmaking van de beroepsregels. De OVB is erin geslaagd de plaatselijke costuymen terug te dringen, de tuchtrechtspraak te centraliseren, de stage en de permanente vorming op een gemeenschappelijke leest te schoeien en dat nu ook te doen voor de tweedelijnsbijstand, de digitale ondersteuning en de compliance. Op die ingeslagen weg kunnen wij nog meer eenheid bewerkstelligen en dat is ook nodig. Dus in de volgende legislatuur, zowel op het niveau van de algemene vergadering als op dat van het bestuur, zal men weten wat gedaan.

De belangrijkste les is, lijkt mij, dat de belangrijkste kenmerken van het beroep van advocaat gelijk zijn, van Adinkerke tot Kinrooi, en dat de onderscheiden behandeling van advocaten moet evolueren naar nog méér eenheid. Natuurlijk zijn er vele manieren om ons beroep uit te oefenen – een eenpitter-generalist in een dorp heeft een andere economische realiteit dan een hooggespecialiseerde advocaat in de Brusselse vestiging in een internationaal kantoor – en met dat gegeven moet terdege rekening gehouden worden, maar er is binnen ons beroep meer eenheid dan dat er verscheidenheid is.

Na 25 jaar is er voor de OVB een solide basis ontwikkeld voor een stevige aanwezigheid in het maatschappelijke debat. De OVB moet blijven hameren op de toegang tot de rechter, het belang van het eerlijk proces en de mensenrechten, de scheiding der machten enzovoorts. Tegelijk moet de OVB kritisch blijven, zowel voor het functioneren van justitie als geheel, als voor de eigen beroepsorganisatie. De balie moet mee met haar tijd en mag niet achterophinken, maar zij mag ook haar kernwaarden nooit verloochenen. Dat klinkt eenvoudiger dan het is. De moeilijkheidsgraad ligt hoog, omdat er voortdurend waardeoordelen moeten gemaakt worden en omdat foute beslissingen op termijn destructief kunnen zijn. Toch is het enkel door die oefening met wijsheid te blijven doen, dat de OVB haar maatschappelijke rol ten volle zal kunnen invullen.

Er zijn veel uitdagingen, en daaronder vermeld ik er hier slechts een drietal.

Allereerst zal de OVB verder moeten streven naar nog meer eenheid onder de Vlaamse balies, om hopelijk uit te monden in een Orde van Vlaamse Advocaten. Om dat te bewerkstelligen zal men moeten afrekenen met heel wat overblijvend lokaal particularisme, waarvoor er trouwens vaak goede argumenten zijn, maar die misschien niet opwegen tegen het belang van het geheel. Dat is een eerste uitdaging.

De tweede uitdaging die ik zie, is de druk van buitenaf op de advocatuur. De OVB moet zich blijven wapenen tegen ondermijning van kernwaarden zoals het beroepsgeheim en de onafhankelijkheid, en in het achterhoofd houden dat politieke meerderheden kunnen evolueren – ook in een zin die de advocatuur niet genegen is. Oplettendheid is de boodschap.

De derde uitdaging komt uit de eigen beroepsgroep. Hoewel het aantal advocaten sterk gegroeid is, wordt het lastiger om mensen te vinden die bereid zijn verantwoordelijkheid op te nemen in de Orde. Ik kan mij niet ontdoen van de impressie dat veel advocaten denken dat de plaats die de balie inneemt binnen Justitie een eeuwigdurende verworvenheid is. Dat is jammer genoeg niet zo. Inzet blijft meer dan ooit nodig.

De Orde van Vlaamse Balies is voor mij als advocate altijd een belangrijk ankerpunt geweest binnen de advocatuur. Tijdens mijn jaren aan de balie heb ik de organisatie leren kennen als een verbindende kracht tussen advocaten, balies en de samenleving. De OVB bewaakt de kernwaarden van het beroep en geeft tegelijk een duidelijke stem aan de advocatuur in het publieke debat over de toekomst van Justitie.

Ook vandaag, nu ik minister van Justitie ben, zie ik hoe belangrijk het is dat de advocatuur een sterke en goed georganiseerde vertegenwoordiging heeft. De OVB speelt daarin een cruciale rol: ze verdedigt niet alleen de belangen van advocaten, maar ook de principes waarop ons rechtssysteem steunt.

De onafhankelijkheid van de advocaat is geen abstract principe, maar een dagelijkse realiteit. Als advocaat moet je cliënten kunnen bijstaan zonder druk van buitenaf, of die nu politiek, economisch of maatschappelijk is.

De OVB speelt daarin een essentiële rol. Ze bewaakt de deontologische regels, ondersteunt balies en treedt op wanneer de onafhankelijkheid van het beroep in vraag wordt gesteld.

Vanuit mijn huidige rol als minister van Justitie zie ik des te meer hoe belangrijk het is dat er een sterke beroepsorganisatie bestaat die die onafhankelijkheid van advocaten actief verdedigt en bewaakt.

Het vertrouwen in de rechtsstaat begint bij de zekerheid dat iedereen toegang heeft tot onafhankelijke juridische bijstand. Advocaten spelen daarin een sleutelrol.

Een toegankelijke Justitie is net zo goed een kwestie van snellere en efficiëntere gerechtelijke procedures. Een grondige denkoefening om de doorlooptijden te verkorten, werd in 2025 opgestart. De OVB is ook hier een cruciale stakeholder om concrete maatregelen te helpen vormgeven.

Wat eveneens deel uitmaakt van de denkoefening over kortere doorlooptijden, zijn alternatieve vormen van geschillenoplossing, zoals bemiddeling. Die moedigen we vanuit de overheid ook aan via het systeem van de juridische rechtsbijstand, in overleg met de Ordes van Advocaten.

De samenleving is complexer geworden, en dat vertaalt zich ook in het recht: procedures worden steeds technischer. Burgers en ondernemingen hebben dus meer dan ooit nood aan duidelijke juridische begeleiding en aan een rechtsstaat die hun rechten beschermt.

De OVB kan daar een belangrijke maatschappelijke rol opnemen, onder meer door initiatieven te ondersteunen die de toegang tot juridische hulp versterken.

In overleg met de balies zorgen we er bijvoorbeeld voor dat slachtoffers van seksueel geweld een beroep kunnen doen op juridische bijstand, zodat we hen al van bij het begin beter kunnen informeren over hun rechten en opties. Concreet wordt een permanentiesysteem georganiseerd binnen de advocatuur, zodat slachtoffers 24/7 de nodige gespecialiseerde juridische ondersteuning kunnen krijgen. Zo brengen we de rechten van de slachtoffers in lijn met de rechten van de daders.

De komende jaren zal de OVB moeten inspelen op verschillende evoluties tegelijk. De digitale transitie, bijvoorbeeld, verandert de manier waarop Justitie en de advocatuur werken, terwijl de regelgeving steeds complexer wordt.

De uitdaging zal zijn om advocaten te ondersteunen in die veranderingen, zonder de kernwaarden van het beroep uit het oog te verliezen. Daarnaast blijft het belangrijk om de rol van de advocaat in de rechtsstaat duidelijk te blijven verdedigen.

Vanuit mijn ervaring als advocate en als minister ben ik ervan overtuigd dat de OVB daarin een sleutelrol zal blijven spelen.

De OVB is de eerste Vlaamse corporatie, hoewel zij haar rechtspersoonlijkheid ontleent aan de federale wetgeving. Zij is een eenzaam gebleven voorloper onder de ordes van de vrije beroepen, hoewel verschillende ordes graag dezelfde weg zouden opgaan. En zij is de opvolger van de unitaire Nationale Orde, die een samenraapsel was van de 27 balies met hun lokale costuymen, zoals deken Van den Heuvel placht te zeggen.

Door de advocaten een gedragscode voor te houden die in alle Vlaamse balies wordt toegepast. En door publiek af en toe stelling te nemen in moeilijke debatten, zoals dat over de wraking van de rechter of over de vertraging van de rechtsgang in het tweetalige Hof van Beroep te Brussel. Ik noemde de onafhankelijke advocatuur altijd de vierde macht in de rechtsstaat – eerder dan de pers. Zij aarzelt die rol op te nemen omdat individuele advocaten zich niet gemakkelijk laten vertegenwoordigen door hun ‘Orde’ als spreekbuis, en omdat de OVB zich vooral pleitbezorger vindt van het recht van verdediging en veel minder van justitie en het recht in het algemeen.

De OVB is een graag gehoorde gast op conferenties over het onderwerp, en haar voorzitter neemt geregeld stelling in veelgelezen columns. Uiteraard is de OVB de ruggengraat van de balies in hun contacten met de andere rechtsstatelijke machten: met de wetgever en de commissie Justitie; met de regering en de minister van Justitie, hoewel die geen bestuurlijk toezicht kan uitoefenen over de advocaten; maar ook met de rechterlijke macht, hoewel die geen hiërarchisch gezag heeft ten aanzien van de advocaten.

De eengemaakte codex deontologie is een groot pluspunt. Hij wordt geregeld up-to-date gebracht. Het is een immense vooruitgang ten aanzien van de verspreide codices die voorheen bestonden aan de balies en slechts aan enkele grotere balies waren geschreven of zelfs gecodificeerd.

Er is enerzijds te weinig eenheid in de verscheidenheid door de moeilijke governancestructuur van de OVB. Als men één Hof van Beroep voor heel Vlaanderen voorstelt, zoals de OVB doet, zou men ook zelf best één Orde vormen over heel Vlaanderen en Brussel. Dat werd voorgesteld door Patrick Henry en Patrick Hofströssler in hun prachtig rapport 2018-2019. Maar nu zelfs de Oost-Vlaamse balies nog niet zijn geïntegreerd, zal dat nog wel even duren. Omgekeerd neemt men verrassend gemakkelijk standpunten samen met de OBFG, minstens treedt men samen naar buiten bij contacten met het beleid. Dat was althans het geval toen ik minister van Justitie was. Wellicht omdat men zich niet wil laten verdelen. Het is de onvermijdelijke keerzijde van twee ordes.

Ik heb twee dromen. Vooreerst een verplichte en uiteraard – opnieuw – fiscaal aftrekbare rechtsbijstandsverzekering die de drempel van justitie aanzienlijk verlaagt voor wie van geen gratis rechtsbijstand kan genieten. Ik ben er nooit in geslaagd om het koele minnaarschap ter zake te begrijpen van de advocaten, en in het bijzonder van de OVB. Een tweede droom is een nog meer performante studiedienst van de OVB die met zijn deskundigheid het beroep zelf, maar ook de wetgever, de regering en de brede samenleving van dienst zou kunnen zijn in alle relevante materies. De verwezenlijking van beide dromen zou de maatschappelijke rol van de OVB aanzienlijk doen groeien.

De twee domeinen waarop de OVB het voortouw zou moeten nemen, zijn vooreerst de omgang van de jurist met artificiële intelligentie en vervolgens, maar daarmee gepaard gaand, het behoud van de ambitie om de rechtsbedeling te vermenselijken, o.a. door ze te versnellen. Ik verwijs daarvoor nog steeds naar ons plan uit 2017 ‘The Court of the Future’, dat nog steeds te lezen is op mijn website www.koengeens.be onder ‘beleid’. De ‘professionalisering’ van de cliënten door AI zal de dialoog met de advocaat voor deze laatste diepgaand veranderen. Het is erg belangrijk om de advocaten die dagelijks in contact komen met particuliere cliënten goed te begeleiden bij deze revolutionaire vernieuwing. Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor het contact tussen de advocaat en de rechterlijke orde. Vele applicaties zullen op termijn de rechtsgang in goede banen leiden. Het is van primordiaal belang dat de OVB hierbij opnieuw het voortouw neemt en zich niet laat afschrikken door de klassieke aversie voor en sommige mislukkingen van informaticaprojecten. Nu de informaticasnelweg steeds performanter wordt, zullen ook de voertuigen op het rijvak van justitie een ongekend tempo bereiken. Zonder creatieve destructie is er geen vooruitgang.

De Orde is voor mij in de eerste plaats een beroepsorganisatie die het institutionele belang van de balie verdedigt, onder meer wanneer zij betrokken is bij bepaalde zaken voor het Hof van Justitie. Als president heb ik ervaren hoe vaak dossiers voor het Hof van Justitie verband houden met de rol van de balie, zowel in haar taak van vertegenwoordiging in rechte als in haar adviesverlening aan cliënten. De OVB betekent voor mij dan ook een beroepsorganisatie die het belang van de balie in het rechtsproces tout court onderstreept, maar evenzeer het belang van juridisch advies dat er net toe strekt procedures te vermijden.

Volgens mij speelt de OVB, net zoals vergelijkbare ordes, een cruciale rol in de bescherming van de rechtstaat. De kern van de rechtstaat is dat rechtsonderhorigen het recht hebben om zich tot een rechter te wenden om hun subjectieve rechten af te dwingen. Maar in de praktijk kan een burger dat niet op een volwaardige manier zonder advocaat. De advocaat is ad vocatus: de bijgeroepene. De rechtzoekende roept iemand erbij die de regels kent, die vertrouwd is met interpretatie en argumentatie, die als expert kan optreden in zijn belang. Het gaat om vertegenwoordiging én bijstand. Die rol is essentieel om rechten daadwerkelijk te kunnen laten gelden voor een rechtscollege. In die zin is de rol van de OVB, als bewaker van de kwaliteit, onafhankelijkheid en integriteit van het beroep, onlosmakelijk verbonden met de bescherming van de rechtstaat zelf.

In een baanbrekend arrest van juni 2007 stond de OVB, samen met de Franse orde, aan de oorsprong van prejudiciële vragen van het Grondwettelijk Hof aan het Hof van Justitie van de EU met betrekking tot het beroepsgeheim van de advocaat, in het kader van de Europese richtlijn ter bestrijding van witwassen. Een nieuw baanbrekend arrest volgde in 2022, waarin het Hof verduidelijkte dat de bescherming van het beroepsgeheim zo ver reikt dat ook het loutere feit dat iemand een advocaat heeft geraadpleegd, beschermd is. Daarnaast vermeld ik graag een arrest uit 2020 over de interpretatie van de Europese richtlijn rechtsbijstandsverzekering. Daarin werd bevestigd dat die richtlijn niet alleen van toepassing is op gerechtelijke procedures in strikte zin, maar ook op bemiddelingsprocedures en andere buitengerechtelijke vormen van geschillenoplossing.

Het is misschien geen klassieke “les” uit 25 jaar ervaring, maar zonder twijfel een van de grootste uitdagingen voor de toekomst: artificiële intelligentie. Precies daarom is het voor de Orde van groot belang om een duidelijke gedragscode voor advocaten uit te werken. Het Hof van Justitie communiceert publiek over zijn gebruik van AI; iets gelijkaardigs zou ook binnen de balie moeten gebeuren. Hier kan de OVB een voortrekkersrol spelen, zowel intern als op Europees niveau. Vlaanderen heeft de schaal en de expertise om richtinggevend te zijn. Een duidelijke AI-code voor advocaten, geïntegreerd in de deontologische regels, zou een krachtig signaal zijn. Ook op het niveau van de rechtbanken en hoven — en in samenwerking met collega’s uit andere lidstaten — moet worden gewaakt over het gebruik van AI.

De grootste uitdaging is de digitalisering van justitie. In België is op dat vlak nog veel werk aan de winkel. Daarin kan de OVB, in interactie met de Hoge Raad voor de Justitie en het ministerie, een belangrijke rol spelen. De balie en de magistratuur moeten het verhaal van digitalisering als een “en/en”-verhaal benaderen: geen tegenstelling, maar een gezamenlijk project dat moet leiden tot kwalitatieve justitie. De ervaring van de balie met digitale werkprocessen kan daadwerkelijk bijdragen aan een efficiëntere organisatie van rechtbanken en hoven. De balie brengt daarbij een unieke invalshoek binnen: zij kent de noden van rechtzoekenden, de praktische realiteit van procesvoering en de technische uitdagingen van digitalisering. Door die deskundigheid structureel te betrekken bij hervormingen kan men komen tot een justitie die niet alleen efficiënter, maar ook inhoudelijk sterker en toegankelijker is.

Ik stond mee aan de wieg van de OVB en kijk dan ook naar de OVB zoals een ouder naar een kind, niet blind voor de gebreken, maar met heel veel empathie en goodwill. De OVB is voor mij het huis waar alle advocaten thuis zijn, los van de plaats waar zij hun kantoor hebben en los van de wijze waarop zij het beroep van advocaat uitoefenen, in een van de vele verschijningsvormen van het beroep. Zelf kom ik er altijd graag thuis.

Er wordt voortdurend geknabbeld aan de onafhankelijkheid van de advocaat. Mocht men onze beleidsmakers laten doen, dan zou er niet veel meer overblijven van de wapens die onze onafhankelijkheid moeten waarborgen, het beroepsgeheim, de immuniteit van het pleidooi en de onafhankelijkheid tout court. Een individuele advocaat kan daarvoor strijden en er zijn er velen die dat doen, maar zonder een sterke beroepsorganisatie die ook proactief handelt en lobbyt is dit een verloren zaak. De OVB neemt deze rol zeer ter harte, mede dankzij de persoonlijke inzet van opeenvolgende sterke voorzitters en bestuurders.

Ik weet niet of de OVB daarin een grote rol speelt of zelfs kan spelen. De OVB speelt zeker een rol in de bescherming van de rechtstaat, maar ik vrees dat dit geen invloed heeft op het publieke vertrouwen in de rechtstaat. Waar dat vertrouwen laag is, stelt men zelfs vast dat precies het goed functioneren van de rechtstaat het vertrouwen in “het gerecht” aantast, bv. na een uitspraak die de publieke opinie niet zint. Een grotere rol is weggelegd voor individuele advocaten. Zij kunnen door hun handelen en door de wijze waarop zij zich uitdrukken in de media, al dan niet bijdragen tot een groter vertrouwen in het gerecht en bij uitbreiding in de rechtsstaat.

De OVB is vanaf het begin zeer bewust geweest van haar maatschappelijke rol. Niet voor niets staat in het Gerechtelijke Wetboek dat de OVB naast de belangen van de advocatuur ook deze van de rechtzoekende behartigt. De maatschappelijke rol van de OVB kan groeien wanneer zij er blijft in slagen ernstig genomen te worden door de beleidsmakers. Zij moet blijven streven naar kwaliteit in haar adviezen en memoranda en zich concentreren op punten waar de belangen van de advocaten en deze van de rechtzoekende samenlopen. Verder moet zij zich ver houden van partijpolitiek en al te verregaande syndicale neigingen.

Al jaren wordt gezegd dat de advocatuur in volle verandering is en het digitale tijdperk niet of moeilijk zal overleven. Richard Susskinds boek The End of Lawyers dateert al van 2009 en toen was er nog geen sprake van AI zoals wij die vandaag kennen en morgen nog zullen ontdekken. De advocatuur moet zich heruitvinden en daar ligt een reuzenhoge taak voor de OVB. Daarom is het ook absoluut noodzakelijk dat jonge advocaten zich voor de OVB interesseren en een belangrijke rol spelen in commissies, algemene vergadering en bestuur of in andere wijzen van participatie die zij moeten uitvinden. Ik geloof niet in het einde van de advocatuur, precies omwille van de belangrijke rol van een advocatuur in een rechtsstaat. Maar die rol kan op vele, misschien nog onontgonnen wijzen worden ingevuld.

Als u vraagt wat de OVB voor mij betekent, dan ga ik vanzelfsprekend terug naar wat een advocaat betekent in de maatschappij en voor onze rechtstaat. In een jaar waarin president Trump werd terechtgewezen door het Hooggerechtshof, denk ik aan die kleine wijnhandelaar die deze procedure heeft ingeleid, en in het bijzonder aan diens advocaat. Die advocaat slaagde erin om voor zijn cliënt, een kwetsbare ondernemer, een presidentiële beslissing met een enorme geopolitieke en financiële impact te laten vernietigen omdat de president zijn bevoegdheden had overschreden. Dit kan enkel door de deskundigheid en de durf van een advocaat (en dankzij het kader van een rechtstaat).

Advocaten laten mensen tot hun recht komen. Om dit ten volle te kunnen doen, is er een OVB nodig die de lokale balies overstijgt, advocaten steunt en het mogelijk maakt dat zij hun rol ten volle opnemen. Ik zie de OVB dan ook vooral als de instantie die het mogelijk maakt dat advocaten op vele uiteenlopende domeinen in de beste omstandigheden kunnen functioneren en hierbij hun basiswaarden verdedigd zien. Zonder sterke beroepsorganisatie zouden de basiswaarden van de advocatuur extern en intern niet voldoende beschermd worden, en zou de onafhankelijkheid van advocaten snel eroderen. Denken we aan de inspanningen rond tucht en deontologie, aan deze rond permanente vorming, het opkomen voor de belangen van kwetsbare rechtzoekenden, enz.

De OVB wist de voorbije jaren te schakelen naar een modern en assertief communicatiebeleid, verpersoonlijkt door zijn voorzitter. Een organisatie heeft duidelijke leiders nodig. Communicatie, intern en extern, is cruciaal voor legitimiteit en slagkracht. De OVB heeft dit waargemaakt.

De OVB is ook inzake de rechtstaat een merk geworden en dat is wat mij betreft alvast een heel belangrijke verwezenlijking in die afgelopen 25 jaar. De sterke communicatie laat toe alert te zijn voor de verdediging van de rechtstaat, wat ik als magistraat en als burger, bezorgd om haar behoud, bijzonder apprecieer.

Kijkend naar de toekomst hoop ik dat de OVB en de magistratuur elkaar blijven vinden. Mijn ervaringen met voorzitters, bestuurders en stafhouders waren zonder uitzondering positief. We delen zeer veel doelen en waarden. Vanuit respect en empathie voor elkaars positie moet het mogelijk zijn om verschillen in de uitwerking van deze waarden en doelen te overstijgen, evenals de polarisatie, aangevuurd vanuit sociale media, te vermijden. In deze tijd waarin de rechtstaat onder druk staat en juristen als hinderpalen worden gezien in plaats van rechtvaardige oplossers, moeten we samen focussen op het essentiële.

Een grote uitdaging ligt in de keuzes die de OVB zal maken tussen het verdedigen van particuliere belangen enerzijds en de ambitie om een waardengerichte organisatie te zijn anderzijds. Met andere woorden: verdedigt men vooral de ondernemende individuele advocaat, of verdedigt men de advocatuur en haar waarden binnen de maatschappij? Zal men die waarden ook echt waarmaken?

Denk bijvoorbeeld aan het opvolgen van de kwaliteit van de geleverde dienstverlening, aan de keuzes bij aanpassingen van procedures en aan de vraag door wie en hoe bepaalde initiatieven moeten worden opgenomen. De wijze waarop dit dilemma zal worden beantwoord, zal meebepalen waar de OVB de volgende 25 jaar voor zal staan.

Als advocaat: te veel om op te noemen. We staan te weinig stil bij het feit dat er geen enkel gereglementeerd juridisch beroep bestaat waarbij de beroepsgroep zelf niet alleen de toegang, de regels en gebruiken, maar ook de handhaving ervan en de verwijdering uit die beroepsgroep regelt; daarnaast voorziet de wet dat we initiatieven en maatregelen nemen die nuttig zijn voor de opleiding, de tuchtrechtelijke regels en de loyauteit in het beroep en voor de behartiging van de belangen van de advocaat én van de rechtzoekende.

Het belang van een onafhankelijke advocatuur kan niet genoeg benadrukt worden. Zonder onafhankelijke advocatuur is er geen rechtstaat, zonder rechtstaat is er geen democratie. Democratie is dus onlosmakelijk verbonden met een vrije en onafhankelijke advocatuur. In de tijden waarin we nu leven zal het niemand meer verbazen dat die onafhankelijkheid regelmatig bedreigd is. Dictators, machthebbers, regeringen, maar ook sociale en andere media maken het vaak bijzonder moeilijk om die bedreigingen aan te kaarten of uit te leggen.

Trots is eigenlijk misplaatst, want elke realisatie is het werk van een team. De eengemaakte beroepsopleiding, maar ook de aankoop van de Staatsbladstraat waren in dat verband gedurfde en vooral belangrijke zaken. Ik denk persoonlijk vooral aan de digitalisering van de advocatuur die werd opgestart in een periode waarin Justitie nog het grote Phenixproject had zien mislukken. De balie, maar vooral de OVB heeft toen in opdracht van en voor Justitie in een recordtijd het Salduzproject opgestart, waarbij parket, onderzoeksrechters en advocaten in één applicatie konden samenwerken. Het succes van dit project was de trigger om een IT-departement op te starten met belangrijke investeringen, de oprichting van Diplad in 2014, en onlangs een geïntegreerde samenwerking met Avocats.be in het DPA.

De OVB is een maatschappelijke orde geworden. Dat wil zeggen: de spreekbuis van en het aanspreekpunt voor de Vlaamse advocaten. Als advocaten bieden we onafhankelijk juridisch advies, bijstand, vertegenwoordiging of bemiddeling. En dus zijn vertrouwen, geloofwaardigheid, onafhankelijkheid en transparantie is ons uithangbord. Hiervoor zijn de beste krachten nodig, maar ook de beste lobbyisten. Om de beste rechtshulp te blijven garanderen zijn structuren niet noodzakelijk, maar zijn wél een stevig hulpmiddel om de middelen en krachten te bundelen en de organisatie verder uit ‘de gildestructuur’ te tillen.

Nu de solidariteit in onze samenleving steeds meer in vraag wordt gesteld kan de maatschappelijke rol van de OVB alleen maar groeien. Die uitdaging is volgens mij drieledig. Enerzijds kan er worden nagedacht over een modernere structuur. Niet alleen Justitie, ook de balie kan een stuk efficiënter. Eén Vlaamse opening van het gerechtelijk jaar, één Orde, bestuurd door een raad, bestaande uit rechtstreeks verkozen bestuurders enerzijds en bestuurders (stafhouders) uit een aantal geografische afdelingen anderzijds, één tuchtraad met een aantal afdelingen, één tuchtparket waarin professionaliteit en continuïteit gegarandeerd worden, …

Digitalisering en AI nemen de volgende jaren alsmaar meer plaats in; een uitgebreide studiedienst en belangrijke middelen worden nodig om onze maatschappelijke rol met kennis van zaken waar te maken. Bescheidenheid lijkt me nochtans de belangrijkste uitdaging, zeker als het de bedoeling is dat we als advocaat de rechtstaat proberen in stand te houden.

De OVB is voor mij belangrijk omdat ze het mogelijk maakt om samen met alle Vlaamse balies te werken aan een zo goed mogelijke structuur voor de advocatuur. Een mooi voorbeeld daarvan is de stageschool onder leiding van Bestuurder Els Koninckx. Daar is men erin geslaagd om voor alle Vlaamse stagiairs een uniforme en kwalitatieve opleiding te voorzien, met éénzelfde manier van evalueren en verbeteren. Dat vind ik zeer waardevol.

Ik ben ervan overtuigd dat we ook op andere vlakken verder moeten harmoniseren, zoals bijvoorbeeld bij betwistingen inzake erelonen en bij het onderzoek en de vervolging in tuchtzaken. Daar zouden we echt naar één lijn moeten evolueren voor alle Vlaamse balies.

De OVB is vaak de gesprekspartner van de minister van Justitie en andere overheden. Via die rol kan er gewerkt worden aan het verder verankeren van de onafhankelijkheid van de advocaat en het beroepsgeheim. Dat zijn fundamentele principes die we nooit mogen prijsgeven.
Door haar acties, ondersteuning en dialoog met de overheid draagt de OVB bij aan het versterken van de rechtsstaat. Hoe sterker de onafhankelijkheid van de advocaat en het beroepsgeheim, hoe beter elke individuele advocaat zijn rol als bewaker van de rechtsstaat kan opnemen.

De oprichting en uitbouw van de stageschool vind ik een fantastische verwezenlijking. Daarnaast is ook de communicatie naar de burger toe een belangrijk aandachtspunt. Daar moeten we nog sterker op inzetten, al zijn er zeker al stappen in de goede richting gezet.

De belangrijkste les is dat we samen heel veel kunnen bereiken. Tegelijk moeten we nog meer inzetten op goede communicatie, zowel binnen de advocatuur als naar de samenleving toe. Initiatieven zoals De Rechtstraatreporters, die juridische thema’s op een begrijpelijke manier naar jongeren brengt, en de vzw 400 die de “Dag van de Rechtsstaat” organiseert, zijn daar mooie voorbeelden van. Het is jammer dat bij grote processen, ik denk dan aan zaken als deze rond Sanda Dia, soms foutieve informatie wordt verspreid, waarop de publieke opinie zich baseert. Nochtans zou elke burger die zelf betrokken raakt bij een strafonderzoek, willen dat rechters en advocaten zich inspannen om alles in de juiste context te plaatsen. Dat is geen ver-van-mijn-bedshow.

Een grote uitdaging is het beter informeren van de publieke opinie. De OVB heeft de taak om de kloof tussen de samenleving en de advocatuur te verkleinen en juridische thema’s helder en begrijpelijk te maken. Daarnaast is het belangrijk dat de samenwerking tussen de Vlaamse balies verder wordt versterkt. Vanuit die samenwerking kan er van onderuit gewerkt worden aan een sterkere structuur, die uiteindelijk kan leiden tot één krachtige Orde van Vlaamse Advocaten.

 De OVB is een slagkrachtige beroepsorganisatie die een steeds grotere rol speelt. De tijd van stilstand die kenmerkend was voor de unitaire nationale orde, behoort definitief tot het verleden sinds haar oprichting. Waar de nationale orde enkel een sticker en een rijksregisterbevragring per fax te bieden had, staat nu een zeer brede dienstverlening aan advocaten (eigen digitale toepassingen, een opleidingsinstituut, deontologische adviezen, collectieve verzekeringspolissen van allerlei slag en soort, …), ondersteuning van en overleg met de lokale ordes. Daarnaast is de OVB de onmiskenbare stem van de advocatuur in het publieke debat, tegenover de politiek en in de samenleving.

Het beroepsgeheim, de deontologie en de handhaving ervan zijn bepalend voor de onafhankelijkheid ten aanzien van de cliënt, de overheid en derden. Telkens het beroepsgeheim wordt aangevallen, treedt de OVB op, via haar standpunten, maar ook via procedures voor het Grondwettelijk Hof of het Hof van Justitie van de EU. Het werk van stafhouder Janssens (voormalig voorzitter OVB) binnen de CCBE, dat uitmondde in een verdrag ter bescherming van het advocatenberoep en de beroepsorganisaties dat al door tientallen landen werd ondertekend, is een treffend voorbeeld van de breedte en de diepgang waarmee de OVB de onafhankelijkheid blijvend waarborgt.

De OVB kan op dit vlak niet actief genoeg zijn. De vaststelling dat een minister er openlijk prat op gaat rechterlijke uitspraken naast zich neer te leggen en de schorsing van een wet door het Grondwettelijk Hof negeert, onderstreept de urgentie. De ondersteuning van de Dag van de Rechtstaat op 3 maart te Mechelen, de deelname aan het maatschappelijk debat via de website en sociale media, en het innemen van een duidelijk standpunt via de “Voorzitter op vrijdag”, schorsings- en vernietigingsverzoeken bij het Grondwettelijk Hof, de vertegenwoordiging van de Vlaamse advocatuur in de Kamercommissies bij rechtstaatsvijandige wetgevende initiatieven, en de actieve deelname aan de CCBE die aanvallen op de rechtstaat veroordeelt — het zijn initiatieven die elk afzonderlijk impact hebben.

De voorbije 25 jaar is er veel tot stand gekomen. Enkele voorbeelden die aantonen hoe de OVB haar wettelijke opdracht heeft ingevuld en heeft gezorgd voor professionalisering en uniformisering: de codex deontologie, die de reglementen van de nationale orde verving en de wildgroei aan lokale reglementering overbodig maakte; de uitbouw van de stage en de beroepsopleiding; de werking van de BJB’s. Maar meer nog dan de resultaten zelf, koester ik de manier waarop ze tot stand kwamen: door advocaten van alle balies samen. Te snel klinkt het: “de OVB heeft dat beslist.” Dat klopt niet — de OVB zijn wij allemaal samen.

Hervormingen zijn niet altijd vanzelfsprekend, maar wel noodzakelijk — de wereld staat immers niet stil en de uitdagingen die dat meebrengt, vergen soms introspectie en aanpassing. De advocatuur is echter geen monoliet. De structuur, de schaal en de manier waarop het beroep wordt uitgeoefend zijn bijzonder divers, en de noden en benaderingen lopen vaak sterk uiteen. Daarin onderscheidt de advocatuur zich van andere vrije beroepen. Die diversiteit mag ons er echter niet van weerhouden om moedige beslissingen te nemen en te veranderen wat moet — zonder onze kernwaarden uit het oog te verliezen.

Zonder advocaten geen rechtsstaat. Op 12 maart 2025 kwam het verdrag ter bescherming van het advocatenberoep tot stand — en dat is geen overbodige luxe. Polen, Hongarije, de Verenigde Staten en Turkije, waar recent nog een stafhouder en leden van de Raad van de Orde werden vervolgd, tonen aan hoe reeel de dreiging is. De OVB is zich ten volle bewust van haar rol: stafhouder Van Balen is bestuurder Rechtsstaat, elk jaar is de OVB prominent aanwezig op de Dag van de Rechtsstaat te Mechelen, en via de CCBE neemt zij deel aan het Europese en wereldwijde debat.

Aanpassing en voortdurende vernieuwing zijn onontbeerlijk om het hoofd te bieden aan de uitdagingen waarmee advocaten en hun beroepsorganisaties in een steeds sneller veranderende wereld worden geconfronteerd. De toenemende intensiteit en de groeiende regeldruk zorgen er echter voor dat steeds minder advocaten bereid zijn vrijwillig een actieve rol op te nemen in de beleidsorganen. Verdere professionalisering is dan ook noodzakelijk, maar kent haar grenzen: advocaten blijven onmisbaar voor een goede werking, juist omwille van hun unieke positie in het maatschappelijk bestel. Die professionalisering vereist een beter en duurzamer evenwicht — dat vandaag nog te broos is — tussen de lokale ordes, de Algemene Vergadering en de Raad van Bestuur van de OVB. Elk heeft een eigen, complementaire plaats, rol en opdracht.

De Orde Van Vlaamse Balies vormt het grootste tandwiel binnen de Vlaamse advocatuur. De individuele advocaten drijven het als kleine radertjes aan. De (jonge) balies fungeren als tussenschakels. Al die kleine radertjes en tussenschakels zijn onontbeerlijk om dat grote tandwiel te doen draaien. Die schaalvergroting gaat niet alleen gepaard met meer zichtbaarheid, maar ook met meer middelen. Dat zorgt ervoor dat onze belangen als advocaat krachtiger en overtuigender kunnen worden overgebracht aan de politieke en gerechtelijke overheden, de burgers en de pers. Binnen onze beroepsgroep faciliteert diezelfde OVB het overleg over (jonge) baliegrenzen heen. Die dubbele rol van de Orde van Vlaamse Balies is even onmiskenbaar als fundamenteel.

De Orde van Vlaamse Balies voorziet voor alle Vlaamse balies in een duidelijk deontologisch kader. Het opleggen en handhaven van eigen gedragsregels binnen de beroepsgroep is geen evidente taak, maar is fundamenteel voor een onafhankelijke beroepsuitoefening. Dat de OVB als centrale instantie die taak coördineert en daarbij de evenredigheid en geschiktheid blijvend evalueert, is essentieel om de geloofwaardigheid van en het draagvlak voor dit systeem van zelfregulering te behouden. Ook op communicatief vlak speelt de OVB echter ter zake een belangrijke rol, door het woord te nemen wanneer de onafhankelijkheid van de advocaat in gevaar komt en dat met luide en duidelijke stem aan de kaak te stellen.

Een mooi concreet voorbeeld vind ik het project ‘Advocaat op school’. De Orde van Vlaamse Balies biedt daarbij alle logistieke ondersteuning en didactisch materiaal aan voor confraters, zodat zij jongeren op school niet alleen op bevattelijke wijze de taak kunnen uitleggen van onze beroepsgroep, maar ook het belang van fundamentele waarborgen en het respect voor de rechtsstaat. Het spreekt voor zich dat dit initiatief een essentiële opportuniteit biedt om het vertrouwen in de rechtsstaat op te krikken bij onze volwassen burgers van morgen. Ik wil het iedere confrater dan ook warm aanbevelen om zich voor dit mooie initiatief te engageren.

De belangrijkste verwezenlijking is wat mij betreft de uitbouw van de OVB tot een sterke, autonome koepelorganisatie. Op die manier heeft de OVB zich kunnen vestigen als centrale stem van de Vlaamstalige advocatuur in de media, maar ook als volwaardige gesprekspartner van wetgever, regering en magistratuur. Dat heeft als aanzienlijk voordeel dat de OVB kan wegen op besluitvorming, pijnpunten kan duidelijk maken en kan optreden als institutioneel tegengewicht wanneer fundamentele rechtsstatelijke principes onder druk komen te staan.

De grootste uitdaging is volgens mij het behoud van de (geloof)waardigheid van en het respect voor de advocatuur in de huidige tijden. Steeds vaker worden advocaten in de media of zelfs in de rechtszaal ten onrechte in het verdomhoekje geduwd. Verweer voeren op een gepaste wijze wordt heden ten dage niet zelden op één hoopje gegooid met ongepast procesrechtelijk misbruik. In de pers worden standpunten en argumenten van partijen en hun advocaten vaak niet tot de essentie, maar tot de sensatie herleid. De Orde van Vlaamse Balies heeft de nodige legitimiteit én middelen om op overtuigende wijze het respect voor de advocatuur als instituut te verdedigen en hoog te houden.

De OVB is voor mij een partner in de uitoefening van mijn beroep, maar ook in de vertegenwoordiging van de waarden die mij hebben aangezet om dit beroep in de eerste plaats uit te oefenen: dat iedereen juridische hulp verdient en toegang moet krijgen tot het recht. Dit kan uiteraard niet enkel worden bereikt door een individuele advocaat; deze dient zich namelijk te focussen op het concrete werk per rechtzoekende. De OVB is daarom van belang om onze waarden te bevorderen en te verdedigen ten opzichte van andere actoren.

De onafhankelijkheid van de advocaat is een belangrijke deontologische waarde. Een advocaat moet kunnen werken onafhankelijk van eventuele druk vanuit o.a. de overheid, andere juridische actoren. In de huidige internationale context waar deze onafhankelijkheid wordt geschonden door sommige overheden, is het belang van een overkoepelende beroepsorganisatie des te groter. De OVB behartigt de belangen van onze beroepsgroep en dialogeert met de overheid, iets wat als individuele advocaat niet evident of zelfs niet mogelijk is. Hierin speelt de OVB dus een heel belangrijke rol om onze onafhankelijkheid veilig te stellen en het belang hiervan te benadrukken.

Hierin speelt de OVB enerzijds een communicatieve rol, alsook één van toezichthouder. Als communicator kan de OVB een brug slaan tussen justitie en de samenleving. Niet zelden worden juridische beslissingen niet begrepen door de publieke opinie; dit kan zorgen voor een verlies van vertrouwen in de rechtsstaat. Ik probeer als advocaat zelf ook bepaalde beslissingen toe te lichten en kritiek op te vangen. De toezichthoudende rol van de OVB bestaat er dan weer in als overkoepelende beroepsgroep standpunten in te nemen over bepaalde juridische kwesties, en deze aan te kaarten bij de bevoegde instanties.

De maatschappelijke rol zal groeien naar een nog belangrijkere rol in het bevorderen van de toegang tot het recht voor iedereen. Daarnaast zal ook de dialoog met de overheid belangrijker worden. In beide rollen zal de OVB zijn belang voor de samenleving kunnen blijven tonen.

De OVB moet waken over de belangen van onze beroepsgroep en over de waarden die daarmee samenhangen. In dat licht kan de OVB er ook voor ijveren om, in samenspraak met de rechterlijke macht, vonnissen en arresten toegankelijker te maken voor het publiek. Zo kan worden gezocht naar manieren om de afstand te verkleinen tussen een juridische beslissing en het onbegrip dat daarover soms in de samenleving leeft.

Voor mij staat de OVB voor een dynamische en professionele beroepsorganisatie actief in het publieke en justitiële domein op verschillende vlakken, zij is de belangenvertegenwoordiger voor de Vlaamse advocatuur, een informatiebron voor de advocaat en de rechtszoekende, de deontologische bewaker van de integriteit en kwaliteit van het beroep én de behoeder van de rechtsstaat.

Als beleidsjurist die sedert 25 jaar actief is in het domein van de organisatie en de goede werking van onze Belgische Justitie, vormt de OVB wat mij betreft een bevoorrechte gesprekspartner voor de overheid en de actoren van Justitie voor alles wat het beroep en de goede werking van Justitie aangaat

Het wordt stilaan een boutade, doch het overleven van ons maatschappijmodel zelf staat op het spel: de druk op onze rechtsstaat neemt wereldwijd toe waarbij overheden – ook in België – de eigen rechtsregels tot en met rechterlijke veroordelingen arbitrair terzijde schuiven omwille van politieke of persoonlijke belangen ten nadele van de eigen rechtszoekenden, burgers en ondernemers. Het is evenwel hoopgevend vast te stellen dat een onafhankelijke magistratuur én onafhankelijke advocatuur dammen blijven opwerpen tegen deze uiterst onrustwekkende tendenzen en onbevreesd blijven doen waarvoor ze (be)staan “n’importe qui ou quoi”. Het is daarom in het maatschappelijk belang én het belang van de advocatuur zelf dat organisaties zoals het OVB deze strijd tegen het verval van de rechtsstaat actief ondersteunen door participatie aan het publieke debat en eigen sensibiliseringsacties.

Als lid niet-advocaat vind ik de oprichting van een onafhankelijke College van Toezicht vijf jaar geleden een goede stap in de richting om de toepassing van de eigen deontologie extern en intern toegankelijker, transparanter en uniformer te maken. De effectiviteit én geloofwaardigheid van een deontologie valt of staat immers met de effectiviteit en geloofwaardigheid van haar afdwingbaarheid.

Wel zijn nog stappen nodig om de werking en vooral impact van het College te optimaliseren, zodat de verslagen niet verworden tot papieren tijgers. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid van College, OVB én tuchtoverheden. Ook het voorstel binnen de OVB om de bevoegdheden van het College uit te breiden tot alle beslissingen “zoals in tucht” zal de transparantie verhogen. De uitdaging blijft evenwel hoe de perceptie van “ons kent ons” verder te keren door nog meer de terechte, relevante en kwalitatieve klachten via efficiënte en heldere procedures tot bij de bevoegde instanties te krijgen, met voldoende aandacht voor bemiddeling, communicatie en de “voor”- en “nazorg” van klager en (veroordeelde) beklaagde.

Naast de vrijwaring van de rechtsstaat, vormt de lamentabele financiële toestand van onze Belgische Justitie een aanslepend zorgenkind met directe impact op de advocatuur en hun cliënten. Ook de versnippering van federale en regionale justitiebevoegdheden (strafrechtelijk beleid, jeugd, elektronisch toezicht, …) vormt een aparte uitdaging bij het nastreven van coherente regelgeving en justitieel beleid. Een ander aandachtspunt is de kwaliteit van de advocatuur. Volgens de Justitiebarometer van 2024, oordeelt 70% dat advocaten over voldoende dossierkennis beschikken, tegenover 74% in de editie 2010 (74%). Wel ligt dit significant hoger dan de 62% van de respondenten die vinden dat rechters voldoende kennis hebben van hun dossiers.

Het vertrouwen in Justitie en de rol van de advocaat blijft een maatschappelijk aandachtspunt voor de OVB. Zoals weer bevestigd door de vijfde Justitiebarometer (2024), heeft slechts 54% (eerder) vertrouwen in Justitie, een daling van 7 procentpunten ten opzichte van de vorige editie (2024) (61%). Nog onrustwekkender is dat wie bovendien in de afgelopen vijf jaar contact had met justitie ingevolge een burgerlijke of strafrechtelijke zaak, (eerder) geen vertrouwen blijkt te hebben. De OVB kan ook een positieve rol spelen in het maatschappelijk debat over de financiële toegang tot Justitie, zowel wat betreft de draagbaarheid en haalbaarheid van advocatenkosten voor procespartijen als wat betreft de rendabiliteit van advocatenkantoren. Degelijk werk moet evident degelijk vergoed worden, maar als de financiële kost te groot wordt en potentiële klanten daardoor noodgedwongen afhaken dreigt op termijn een negatieve spiraal. Ook de ontwikkeling van private verdienmodellen waarbij externe “funders” op basis van risico-analyses van – vaak collectieve- claims advocaten- en gerechtskosten prefinancieren voor partijen in ruil voor een gunstige “return on investment” bij gerechtelijke “winst” verdient de nodige aandacht.

Naast de vrijwaring van de rechtsstaat, vormt de lamentabele financiële toestand van onze Belgische Justitie een aanslepend zorgenkind met directe impact op de advocatuur en hun cliënten. Ook de versnippering van federale en regionale justitiebevoegdheden (strafrechtelijk beleid, jeugd, elektronisch toezicht, …) vormt een aparte uitdaging bij het nastreven van coherente regelgeving en justitieel beleid. Een ander aandachtspunt is de kwaliteit van de advocatuur. Volgens de Justitiebarometer van 2024, oordeelt 70% dat advocaten over voldoende dossierkennis beschikken, tegenover 74% in de editie 2010 (74%). Wel ligt dit significant hoger dan de 62% van de respondenten die vinden dat rechters voldoende kennis hebben van hun dossiers.

Wie bovendien de afgelopen vijf jaar in aanraking kwam met justitie gaat evenwel vaker niet akkoord met de uitspraak dat advocaten over voldoende dossierkennis beschikken, in vergelijking met zij die geen dergelijk contact hadden (resp. 33% t.o.v. 17%). Inzake deontologie stelt de groeiende diversiteit binnen de advocatuur (grote (zaken)kantoren vs. eenpitters, rechtbank vs. bureauadvocaten enz…) de vraag of een “one size fits al” deontologie nog van deze tijd is. Ook de positie van de klager, de kwaliteit van klachten, de doorlooptijd van de behandeling en de publiciteit rond tucht en maatregelen blijven voorwerp van debat.

Teneinde de confrontatie aan te gaan met de uitdagingen waarmee ons vrij beroep geconfronteerd werd, was in 1997 de oprichting van een Vlaamse advocatenorde een dwingende opgave voor de toenmalige Vlaamse Stafhouders. De Vlaamse Balies hadden nood aan een vereniging die ervoor moest zorgen dat eendrachtig en met slagkracht kon opgetreden worden in vakgebieden die de draagkracht van de individuele balies oversteeg. Het doel was een sterke vereniging op te richten van 14 zelfstandige Vlaamse balies, niet alleen ter bescherming van een onafhankelijke advocatuur, maar ook een vereniging als verdedigster van de rule of law in een maatschappij waar grillen en verlangens ondergeschikt moeten blijven aan de grondrechten van vrije mensen met gelijke rechten. Sinds haar oprichting heeft de OVB ruimschoots voldaan aan de verwachtingen van haar oprichters.

De OVB moet actief toezicht uitoefenen op het behoud en de eerbiediging van de professionele regels die ons beroep zo uniek maken.

Dus geen toegevingen maken aan daaraan afwijkende ondernemingen die nadelig zijn voor het vertrouwen in de advocatuur.

De OVB heeft institutioneel een belangrijke rol gepeeld in de rechtstoegang voor alle rechtsonderhorigen, zoals de juridische bijstand voor hulpzoekende personen met beperkte financiële middelen. Tevens werd een belangrijke aanzet gegeven voor de permanente opleiding van advocaten, een waarborg voor de degelijkheid van de rechtshulp.

Vanzelfsprekend mag de OVB niet bedwelmd geraken door de bereikte resultaten en moet ze de confrontatie aangaan met de nieuwe complexe uitdagingen waarvan de oprichtende Stafhouders op het ogenblik van de oprichtingsonderhandelingen in ’s Gravenwezel, geen reinste vermoeden hadden. Meer dan ooit moet de OVB in de bres staan om het behoud en de uitstraling te verzekeren van een onafhankelijke advocatuur in een gedigitaliseerde samenleving. De implementatie van de AI en de operationele druk op ons beroep vergt van de OVB een permanente waakzaamheid om, meer dan ooit, als een beveiligd platform gefocust te blijven op de doelstellingen waarmee de oprichtende Vlaamse Stafhouders bezield waren.

Zelfregulering is voor een beroep zoals dat van advocaat van cruciaal belang. Ook in Europa hebben we een organisatie als de CCBE die alle Europese balies groepeert en die optreedt om de belangen van de advocatuur te vrijwaren en de bevoorrechte gesprekspartner is van de Europese instellingen als het materies betreft die de advocatuur aanbelangen. In andere delen van de wereld is die bescherming minder vanzelfsprekend. De Balie die de eindbeslissing draagt op het vlak van tucht is daarnaast ook een belangrijk bestanddeel van onze onafhankelijkheid.

De Orde van Vlaamse Balies waakt over de kernwaarden van de advocatuur. Onafhankelijkheid vormt daarbij een essentiële pijler, naast zelfregulering door middel van duidelijke en bindende regels. De onafhankelijkheid van de organisatie draagt ertoe bij dat ook de advocaat zijn beroep onafhankelijk kan uitoefenen. Het feit dat de balie zelf bevoegd is voor tucht en beroepsregels zorgt ervoor dat de advocatuur onafhankelijk kan functioneren, zonder ongepaste overheidsinmenging. In andere landen zien we vaker dat de overheid een grotere rol speelt in de regulering van het beroep, terwijl in Europa net sterk wordt gewaakt over de onafhankelijkheid van de advocatuur. Dat de balie zelf het laatste woord heeft over tuchtzaken en dat haar teksten bepalend zijn voor de geplande wetgevende hervormingen op dat vlak, toont aan hoe belangrijk en erkend die rol is.

De scheiding der machten en het instandhouden daarvan was zelden zo belangrijk als nu. De OVB nam het in 2024 op zich om partijprogramma’s door te lichten en te toetsen aan het principe van de rechtsstaat, dit zorgde voor opvallende resultaten. Checks zoals deze zijn van fundamenteel belang. Het principe van de rechtsstaat moet steeds getoetst worden en hiermee geeft de OVB een krachtig signaal. De rol van de Orde wordt enkel maar belangrijker in de huidige maatschappelijke context. We leven in een tijd waarin de druk op magistraten groeit en men daarnaast almaar creatiever omgaat met de interpretatie van de wet.

Gezien ik drie jaar lang bestuurder was, is het evident terug te kijken op die periode. Natuurlijk zijn er vele realisaties om op terug te kijken, maar tijdens mijn bestuursperiode ben ik trots op het perimeterreglement, dat bepaalt op welke manier een advocaat andere activiteiten kan uitoefenen. Dit resulteerde uiteindelijk in de huidige artikelen 11 tot 11 quinquies van de Codex Deontologie. Het is essentieel dat advocaten zich bewust zijn van het kader waarin zij werken: de verplichtingen die bij het beroep horen, het vermijden van belangenconflicten en het respecteren van de kernwaarden van het beroep, ook wanneer zij andere activiteiten uitoefenen. De fundamentele taken blijven het verdedigen van cliënten en het verlenen van juridisch advies.

Een van de grootste uitdagingen voor het beroep, en bijgevolg ook voor de OVB, is de modernisering van de beroepsregels en het tuchtrecht, zodat de advocatuur zich kan aanpassen aan de snel veranderende maatschappelijke en technologische context. Het beroep van advocaat moet evolueren met de tijd zonder zijn kernwaarden te verliezen. Een centrale uitdaging daarbij is uiteraard de opkomst van artificiële intelligentie. AI-tools zullen een steeds grotere rol spelen in de juridische praktijk: van onderzoek en documentanalyse tot het opstellen van adviezen en processtukken. De vraag is niet of we deze tools zullen gebruiken, maar hoe we dat op een verantwoorde manier kunnen doen. Ze bieden kansen om efficiënter te werken en de toegang tot het recht te verbeteren, maar brengen ook risico’s mee, onder meer op het vlak van kwaliteit, vertrouwelijkheid en onafhankelijkheid. Over dat laatste, de onafhankelijkheid, moet ook worden gewaakt. Wanneer kantoren afhankelijk worden van externe technologiebedrijven, ontstaat het risico dat men afhankelijk wordt van tools en systemen waar men zelf geen controle over heeft. Het samengaan met externe investeerders waarover de advocaat de nodige controle behoudt is misschien een oplossing. Want dit risico van afhankelijkheid raakt niet alleen de individuele advocaat, maar potentieel ook de rechtszoekende en zelfs het functioneren van de rechtsstaat als geheel. De kernvraag is hoe we kunnen meegaan in de ontwikkeling van deze nieuwe tools en ze op een doordachte manier kunnen gebruiken en toelaten, zonder afbreuk te doen aan de fundamentele waarden van het beroep.

Voor mij staat de Orde van Vlaamse Balies voor een sterke en geloofwaardige stem van de advocatuur. Het is een organisatie met traditie en gezag, maar tegelijk één die verantwoordelijkheid opneemt wanneer dat nodig is en kritisch durft te zijn wanneer het moet. De OVB verbindt de verschillende balies en bewaakt de kernwaarden van het beroep. In een tijd waarin het recht en de samenleving steeds complexer worden, blijft zo’n sterke koepelorganisatie essentieel voor een goed functionerende advocatuur en een robuuste rechtsstaat.

Voor mij persoonlijk is dat zonder twijfel de Advocatenbarometer. Dit onderzoeksproject, opgezet in opdracht van de OVB, is een interuniversitaire samenwerking tussen de onderzoeksgroepen van UGent en KU Leuven, respectievelijk die van mezelf en collega professor Stephan Parmentier. Samen hebben wij het onderzoek inhoudelijk uitgevoerd en gecoördineerd. De barometer kende inmiddels drie edities (2006, 2012 en 2020) en is uitgegroeid tot een uniek instrument dat een helder beeld geeft van het profiel van de Vlaamse advocatuur. Door de periodieke herhaling krijgen we ook zicht op belangrijke evoluties en trends binnen het beroep.

De Advocatenbarometers tonen hoe belangrijk het is om het beroep op een systematische en empirische manier te blijven opvolgen. Over de advocatuur bestaat verrassend weinig wetenschappelijk onderzoek, terwijl het beroep sterk in beweging is. We zien duidelijke trends, zoals de verdere vervrouwelijking van de balie, veranderingen in kantoorstructuren en nieuwe uitdagingen rond digitalisering en werkdruk. De belangrijkste les is dat goed beleid begint met betrouwbare gegevens. Door het beroep regelmatig te monitoren kan de OVB trends tijdig herkennen en hier doordacht op inspelen.

Het recht wordt steeds complexer en voor veel burgers ook moeilijker toegankelijk. Net daarom kan de OVB een belangrijke maatschappelijke rol spelen als brug tussen burgers en de advocatuur. Juridisch jargon en ingewikkelde procedures creëren vaak afstand, terwijl mensen net nood hebben aan duidelijke begeleiding. Door in te zetten op begrijpelijke communicatie en een toegankelijke advocatuur kan de OVB bijdragen aan een rechtsgang die voor iedereen openstaat. Toegankelijkheid gaat daarbij niet alleen over betaalbaarheid, maar ook over bereikbaarheid en begrijpelijkheid.

De komende jaren zullen nog sterker worden gekenmerkt door digitalisering en artificiële intelligentie. Ook de advocatuur zal deze technologische revolutie voelen. Nieuwe tools veranderen de manier waarop juridische informatie wordt verwerkt en diensten worden geleverd. Dat biedt kansen, maar roept ook belangrijke vragen op over kwaliteit, ethiek en onafhankelijkheid. De OVB kan hierin een belangrijke rol spelen door deze ontwikkelingen kritisch te begeleiden en duidelijke kaders te helpen ontwikkelen. In mijn eigen onderzoek werk ik rond de evaluatie van AI-toepassingen in maatschappelijke en institutionele contexten. Mogelijk liggen hier ook interessante opportuniteiten voor verdere samenwerking tussen de OVB en kennisinstellingen.

Via mijn engagement binnen de Jonge Balie raakte ik vertrouwd met de OVB en de werking ervan. Voor mij betekent het een ontmoetingsplek voor advocaten van het ganse land, ongeacht de fase in hun carrière. De OVB faciliteert die ontmoetingen op velerlei manieren, wat de banden tussen de advocaten alleen maar versterkt. En Union fait la force.

De onafhankelijkheid is een van de hoogste, zoniet het hoogste goed van de advocaat. Voor de beginnend advocaat voorziet de OVB de nodige tips and tricks om die onafhankelijkheid te garanderen.

Een cruciale rol. Via de sociale media-kanalen kunnen confraters én burgers bereikt worden. Op die wijze wordt duiding gegeven over wat zich afspeelt binnen justitie. In tijden van artificieel gefabriceerd nieuws, waarbij het niet altijd duidelijk is wat waar of onwaar is, speelt de OVB de rol van lichtbaken.

De groei van de OVB als maatschappelijk spelende actor bestaat er mijns inziens in om de principes van de rechtstaat te blijven verdedigen en de burger daarover in te lichten. De instellingen staan alsmaar meer onder de druk. De OVB kan hier, opnieuw, de nodige richting geven en wijzen op (potentiële) maatschappelijke gevaren.

Hoe omgaan met artificiële intelligentie? En hoe zal de vereniging evolueren in een wereld waar de veranderingen, zowel politiek, institutioneel en maatschappelijk, zich aan een razendsnel tempo voordoen?

Hoe omgaan met artificiële intelligentie? En hoe zal de vereniging evolueren in een wereld waar de veranderingen, zowel politiek, institutioneel en maatschappelijk, zich aan een razendsnel tempo voordoen?

Voor mij staat de OVB voor richting en verantwoordelijkheid binnen de Vlaamse advocatuur. Als koepelorganisatie beschikt zij over de slagkracht om kwaliteit en deontologie te bewaken, én de toekomst van het beroep mee vorm te geven. Vanuit mijn rol als oprichter en chair van de Legal Diversity and Inclusion Alliance (LDIA) zie ik de OVB ook als een belangrijke hefboom voor meer inclusie binnen de sector. Dat zij daarin het voortouw neemt, concrete initiatieven ontwikkelt én een officieel partnerschap is aangegaan met LDIA, geeft een sterk signaal aan de hele advocatuur. Zo bouwen we samen aan een beroep dat beter aansluit bij de samenleving die het dient.

Wat ik bijzonder waardeer, is de groeiende aandacht voor welzijn en inclusie. Het implementeren van een Vertrouwensteam, opleidingen rond inclusie, en de oprichting van de Adviesraad voor Diversiteit en Inclusie tonen aan dat de OVB niet alleen het instituut beschermt, maar ook investeert in de mensen die het dragen. Dat versterkt haar veerkracht, toegankelijkheid en representativiteit.
Even betekenisvol zijn de stappen richting modernisering van het gerechtelijk landschap. Initiatieven rond digitalisering, zoals het Digital Platform for Attorneys (DPA), illustreren dat de OVB bereid is mee te evolueren met haar tijd en verantwoordelijkheid op te nemen in de vernieuwing van justitie.

De voorbije 25 jaar maken duidelijk dat relevantie permanente evolutie vraagt. De samenleving verandert snel, zowel op technologisch, economisch als sociaal vlak, en de advocatuur dient mee te bewegen zonder haar kernwaarden en fundamenten te verliezen.

Innovatie is daarbij geen bedreiging, maar een kans, op voorwaarde dat zij doordacht wordt geïntegreerd. Vernieuwing hoeft geen breuk te zijn met traditie; zij kan die net versterken. Zo blijft het beroep geworteld in zijn kernwaarden én gericht op de toekomst. Verder leert het verleden dat investeren in mensen essentieel is. Welzijn en opleiding zijn strategische pijlers voor de toekomst van de OVB. Welzijn vormt het fundament van kwaliteit: psychosociale ondersteuning en een cultuur waar kwetsbaarheid bespreekbaar is, versterken zowel de individuele advocaat als het beroep. Tegelijk blijft opleiding een permanente opdracht. Blijven investeren in kennis, vaardigheden en professionele ontwikkeling is cruciaal om als balie relevant te blijven.

De OVB kan haar maatschappelijke rol verder versterken door niet alleen bewaker van het beroep te zijn, maar ook een richtinggevende stem in het publieke debat over rechtstaat, toegang tot justitie en fundamentele rechten. De OVB kan ook door haar duidelijke keuze voor diversiteit en inclusie haar stimulerende rol verderzetten door blijvend in te zetten op gelijke kansen en brede toegang tot het beroep. Een balie die de samenleving weerspiegelt, versterkt haar legitimiteit en het vertrouwen in justitie.

De OVB moet zich blijven positioneren in een context van versnelde technologische en maatschappelijke verandering. Digitalisering en artificiële intelligentie hertekenen het juridische landschap en beïnvloeden werkprocessen en verwachtingen. De uitdaging bestaat erin deze ontwikkelingen en te integreren met behoud van menselijk oordeelsvermogen, ethiek en vertrouwen. Daarnaast blijft het aantrekken, ontwikkelen en behouden van jong en divers talent een structurele prioriteit. De toekomst van de advocatuur hangt mee af van haar vermogen om talent te herkennen, te begeleiden en perspectief te bieden.

Tot slot vervult de OVB een steeds belangrijkere rol in het actief verdedigen van rechtsstatelijke en democratische waarden in een polariserende en geopolitiek instabiele wereld. Wanneer fundamentele rechten, de toegang tot justitie of de onafhankelijkheid van de advocaat onder druk staan, moet zij helder en principieel positie innemen. Ik ben ervan overtuigd — en dankbaar — dat de OVB met moed en vastberadenheid actief zal blijven bijdragen aan een rechtvaardige samenleving.

De OVB is voor mij een verbinding tussen alle individuele advocaten en de verscheidene Vlaamse Balies maar ook tussen de advocaten en justitie, tussen advocaten en de maatschappij. Met respect voor lokale eigenheden en persoonlijke elementen die de professionele carrière van een advocaat beïnvloeden, bewaart de OVB het overzicht en de samenhang van het geheel. Waar beleidsvorming binnen de advocatuur soms complex of zelfs onmogelijk lijkt, waakt de OVB erover dat een duidelijke toekomstvisie wordt uitgewerkt en uitgevoerd, zonder evenwel de focus op de grenzen en bescherming van deontologie te verliezen. Ik zie de OVB als garantie voor verandering: veranderingen die vandaag misschien nog niet allemaal tastbaar zijn, maar die we in de nabije toekomst merkbaar zullen voelen.

De OVB is niet alleen beleidsmaker maar ook een belangrijke vertegenwoordiger van de advocatuur binnen de juridische wereld. Haar aanwezigheid als gesprekspartner en lobbygroep is cruciaal voor de vertegenwoordiging van de belangen van de advocaten, in het bijzonder wanneer onze onafhankelijkheid onder druk dreigt te komen staan. De OVB biedt antwoord en voert weerwoord waar nodig, wanneer de onafhankelijkheid van advocaten in vraag wordt gesteld. Zij fungeert als het ware als een kwaliteitslabel die de advocatuur in de maatschappij draagt, wat de bescherming van onze onafhankelijkheid alleen maar ten goede komt waardoor wijzelf die onafhankelijkheid kunnen aanwenden om de rechtsstaat te bewaken.

De rechtsstaat wordt steeds vaker beïnvloed door maatschappelijke tendensen en emoties over spraakmakende zaken. Maatschappelijke beroering is waardevol, maar mag de goede werking van de rechtsstaat niet ondermijnen. Evenwicht is noodzakelijk, zowel in de rechtbank alsook in de communicatie over wat er in de rechtbank gebeurt. De OVB kan het vertrouwen in de rechtsstaat versterken door maatregelen te nemen die bijdragen tot een kwaliteitsvolle dienstverlening door advocaten, door kordaat op te treden tegen geïsoleerde gebeurtenissen die niet binnen deze kwaliteitsvolle dienstverlening passen en door de burger hierover correct te informeren.

De OVB is al geruime tijd een gekende vertrouwenspartner voor advocaten en kan in de maatschappij bijdragen aan het vertrouwen in advocaten. Er is bovendien nog veel ruimte om in te spelen op maatschappelijke vragen over de werking van justitie, de toegankelijkheid tot advocaten en de vraag tot ondersteuning van advocaten die als ondernemers hun weg moeten vinden in een zeer competitieve markt. De OVB kan haar relevantie in deze steeds sneller draaiende wereld nog vergroten door het ondernemerschap van advocaten te ondersteunen, in samenspraak met verschillende juridische actoren en met niet-juridische experts die met eigen kennis het beleid ondersteunen.

Ik voorspel een toekomst met veranderingen aan spectaculaire snelheid die elk hun eigen uitdagingen met zich mee te brengen. Of het nu gaat over de hervorming van de stage of de modernisering van de verzekering op de beroepsaansprakelijkheid, de OVB is voor mij een strategische partner die mee trekt aan de kar van vernieuwing van het statuut van advocaat. Daarbij zal zij een belangrijke hoeksteen vormen in de samenwerking met andere juridische beroepen. De veelheid aan juridische beroepen daagt ons allen samen uit om de maatschappij elke dag te overtuigen dat een advocaat de gepaste adviseur, bemiddelaar, vechter, auteur en ondernemer is. De OVB zal erover moeten waken dat hetgeen de advocaat onderscheidt van andere juridische dienstverleners, duidelijk wordt afgebakend en bewaakt.

Voor mij is de Orde van Vlaamse Balies het kompas van een beroep dat elke dag keuzes vraagt tussen macht en recht, en tussen snelheid en zorgvuldigheid. Al van jongs af aan stond ik instinctief aan de kant van wie niet gehoord werd. Die overtuiging heeft mijn parcours bepaald en leeft vandaag voort in mijn praktijk. Na meer dan 20 jaar aan de balie zie ik de OVB als een kracht die richting geeft, verbindt en inspireert. Zij bewaakt onze onafhankelijkheid, maar daagt ons ook uit om relevant te blijven in een samenleving die snel verandert. Voor mij is de OVB geen structuur, maar een gemeenschap die de advocatuur toekomst geeft.

Onafhankelijkheid is de ruggengraat van ons beroep. Zonder die vrijheid verliest de advocaat zijn betekenis. In mijn praktijk, en in dossiers die uiteindelijk tot voor het Europees Hof zijn gebracht, heb ik ervaren hoe noodzakelijk het is om zonder druk te kunnen optreden. De OVB creëert de ruimte en de bescherming om dat te doen. Door duidelijke deontologische regels en een sterke collectieve stem maakt zij het mogelijk om ook in gevoelige en complexe zaken standvastig te blijven. Zij geeft niet alleen grenzen, maar ook moed. Dat vertrouwen stelt advocaten in staat om tegenspraak te bieden tegenover macht en om fundamentele rechten concreet te beschermen.

De rechtstaat leeft niet in wetten, maar in het vertrouwen van mensen. In mijn werk met jongeren, gezinnen en kwetsbare vreemdelingen zie ik hoe snel dat vertrouwen kan verdwijnen wanneer mensen zich niet gehoord voelen. De OVB versterkt dit vertrouwen door zichtbaar op te komen voor fundamentele rechten en voor een toegankelijke justitie. Zij herinnert de samenleving eraan dat verdediging geen obstakel is, maar een garantie voor rechtvaardigheid. Door kwaliteit, vorming en dialoog te stimuleren, draagt zij bij aan een justitie die menselijk en geloofwaardig blijft.

De voorbije decennia tonen dat de kracht van de advocatuur ligt in haar vermogen om tegelijk standvastig en vernieuwend te zijn. Kernwaarden zijn geen anker dat ons stilhoudt, maar een fundament waarop we bouwen. Digitalisering, internationalisering en maatschappelijke polarisatie vragen een Orde die vooruitdenkt en grenzen overstijgt. Samenwerking, opleiding en openheid zijn essentieel. Tegelijk moeten we jonge advocaten ruimte geven om nieuwe antwoorden te formuleren. De toekomst van de OVB ligt in continuïteit én verbeelding.

De OVB kan uitgroeien tot een nog sterkere brug tussen recht en samenleving. In een tijd van snelle informatie en groeiende onzekerheid is rechtsbewustzijn cruciaal. Burgers moeten hun rechten begrijpen om vertrouwen te kunnen hebben. De Orde kan daarin een voortrekkersrol spelen, nationaal én internationaal. Door aanwezig te zijn in scholen, media en het publieke debat kan zij bijdragen aan een cultuur van dialoog en respect. Zo wordt de advocatuur niet alleen verdediger van rechten, maar ook bewaker van democratische waarden.

De uitdaging ligt in het verbinden van traditie met transformatie. Technologie, artificiële intelligentie en nieuwe spelers zullen het beroep ingrijpend veranderen. De OVB moet deze evolutie begeleiden zonder haar essentie te verliezen. Tegelijk blijft toegang tot recht een morele opdracht, zeker voor de meest kwetsbaren. Ook het welzijn en de veerkracht van advocaten verdienen prioriteit. Alleen sterke en onafhankelijke advocaten kunnen een sterke rechtsstaat dragen. De OVB moet daarom blijven denken op lange termijn, met moed, visie en verantwoordelijkheid.

Aangezien ik Voorzitter ben van de Vlaamse Conferentie der Balie van Gent schat ik de samenwerking tussen de conferenties en de OVB naar belang. De conferenties functioneren namelijk als een directe schakel tussen de lokale balies en de OVB. Wij brengen de meningen en behoeften van de advocaten bij de OVB, zodat beslissingen en hervormingen afgestemd zijn op de praktijk. Aangezien de OVB verantwoordelijk is voor de beroepsopleiding en de permanente vormingen, is een goede samenwerking met de OVB uiteraard noodzakelijk.

De OVB draagt bij aan de onafhankelijkheid van de advocaat door de deontologische regels van het beroep vast te leggen en erop toe te zien dat die worden nageleefd. Daarnaast behartigt de OVB de belangen van de advocatuur en waakt ze over kernprincipes zoals het beroepsgeheim en de vrije uitoefening van het beroep in België. Zo zorgt ze ervoor dat advocaten hun cliënten onafhankelijk en zonder externe druk kunnen bijstaan.

De OVB versterkt het vertrouwen in de rechtstaat door erop toe te zien dat advocaten hun beroep onafhankelijk, deskundig en volgens duidelijke deontologische regels uitoefenen. Op die manier kunnen de rechtzoekenden erop vertrouwen dat hun rechten worden beschermd en zij op een correcte manier juridische bijstand kunnen genieten.

Ik zie deze verder groeien als bewaker en stem van de advocatuur in de maatschappij. In een tijd waarin het vertrouwen in de rechtsstaat en instellingen soms onder druk staat, kan de OVB ook bijdragen aan meer transparantie en begrip over hoe justitie en de advocatuur werkt in België.

De OVB heeft verschillende belangrijke dingen waargemaakt: de uitwerking van de codex deontologie voor advocaten, de uitwerking en verdere professionalisering van de beroepsopleiding en permanente vorming, initiatieven rond digitalisering en ondersteuning van advocaten en nog zoveel meer.

De OVB maakt in mijn ervaring verbinding mogelijk. Zelf zetel ik in de Commissie Straf- en Jeugdrecht, dat is voor mij in de eerste plaats een waardevol ontmoetingsmoment met geëngageerde en fijne collega’s. Het is een forum waar we op een open en respectvolle manier van gedachten kunnen wisselen over uiteenlopende onderwerpen binnen ons vakgebied. Die uitwisseling is verrijkend, omdat je zicht krijgt op wat er leeft binnen andere balies. Hoe gaan zij om met bepaalde knelpunten? Welke oplossingen of best practices ontwikkelen zij? Door kennis te delen en ervaringen naast elkaar te leggen, versterken we niet alleen onze eigen praktijk, maar ook de kwaliteit van de dienstverlening in het algemeen.

Door de samenkomst van advocaten uit verschillende commissies ontstaat een brede en genuanceerde kijk op bepaalde onderwerpen. Collega’s uit heel Vlaanderen: van Veurne tot Tongeren, brengen hun ervaringen, lokale gevoeligheden en praktijkinzichten mee. Wanneer er vervolgens een standpunt naar buiten wordt gebracht, is dat een weloverwogen en breed gedragen standpunt dat de realiteit van de praktijk in heel Vlaanderen weerspiegelt. Die brede interne afstemming draagt bij tot de onafhankelijkheid van de advocatuur: standpunten worden niet ingegeven door individuele of lokale belangen, maar door een collectieve reflectie in functie van het algemeen belang van het beroep en van de rechtzoekende.

Vanuit mijn persoonlijke blik vind ik het bijzonder waardevol dat het werk van de commissies ook effectief zijn plaats opeist in het publieke en wetgevende debat.Wanneer de Orde of een commissie wordt gevraagd om wetgevend advies te geven, of wanneer men in de Commissie Justitie toelichting mag komen geven toont dat aan dat de stem van de advocatuur ernstig wordt genomen. Het is een erkenning van de expertise die in het werkveld aanwezig is. Het geeft ook voldoening om nadien in de wettekst te kunnen vaststellen dat met opmerkingen of bezorgdheden rekening is gehouden. Dat betekent dat het overleg en de input vanuit de praktijk niet vrijblijvend zijn, maar daadwerkelijk bijdragen aan betere, meer werkbare wetgeving.

Minder een “les” en meer een blijvend aandachtspunt: het bewaken van verbinding. Verbinding binnen onze beroepsgroep maar ook in de maatschappij als geheel. Dat is geen soft begrip. Het is een fundamentele voorwaarde voor vertrouwen in justitie en in de rechtsstaat. Onze samenleving raakt steeds meer versnipperd. In zo’n context wordt heldere, toegankelijke communicatie cruciaal. Als advocatuur moeten we ons afvragen: hoe vergroten we het vertrouwen? Hoe maken we duidelijk wat onze rol is en waarom die rol essentieel is? En vooral: tot wie richten we ons? Binnen de advocatuur zelf moeten we de rangen sluiten en als ééngemaakte, eensgezinde beroepsgroep naar buiten treden. Alleen zo kunnen we geloofwaardig spreken over onze maatschappelijke rol.

Bruggen blijven bouwen, zonder de kernprincipes van de rechtsstaat los te laten. Zonder een onafhankelijke advocatuur is er geen volwaardige democratische rechtsstaat. Maar zij staat niet alleen: ook een vrije pers, een onafhankelijke magistratuur en andere maatschappelijke actoren zijn noodzakelijke pijlers. Onze samenleving is vandaag anders is dan pakweg twintig jaar geleden. We leven in een uitgesproken multiculturele context, waarin verschillende denkwijzen, ethische kaders en morele normen en waarden naast elkaar bestaan. Dat is een rijkdom, maar ook een uitdaging. Het vraagt inspanning om elkaar te begrijpen en de rechtstaat speelt daarin een verbindende rol. Zij biedt een gedeeld referentiekader, met duidelijke regels en fundamentele rechten die voor iedereen gelden.

Het is de wezenlijke taak van de advocaat om ongehinderd te blijven opkomen voor de rechten van zijn cliënt, ook al wordt deze cliënt door de publieke opinie verguisd. Zoals Voorzitter Peter Callens het al stelde, de advocaat is er niet om anderen welgevallig te zijn, niet de rechter, maar ook niet de publieke opinie. De advocaat dient zich enkel te laten leiden door de belangen van zijn cliënt, ook wanneer dit de overheid niet goed uitkomt of hij onder druk staat van de publieke opinie. Zonder de onafhankelijkheid van de advocatuur is er geen rechtstaat en geen garantie voor het respecteren van de fundamentele mensenrechten van het individu. De rechtsbescherming van de burger dreigt zelfs in de verdrukking te komen wanneer de overheid niet de gepaste maatregelen treft om een effectieve verdediging te garanderen. 24 januari is uitgeroepen tot de dag van de bedreigde advocaat, waar ook ter wereld.

De internationale NGO Advocaten zonder grenzen zet zich al decennialang in voor advocaten die in gevaar zijn louter en alleen omdat zij hun beroep naar best vermogen uitoefenen. Op 24 januari brengt de organisatie deze bedreigde advocaten extra onder de aandacht. De balans is niet positief. Zo wordt gerapporteerd dat in grote delen van de wereld het uitoefenen van het beroep van advocaat nog te vaak gepaard gaat met grote risico’s : bedreigingen, intimidaties, willekeurige arrestaties, onrechtmatige vervolging, fysiek geweld en zelfs moord. Overheden hebben nochtans de plicht om de veiligheid van advocaten in de uitoefening van hun beroep te beschermen. De onafhankelijkheid van de advocaat, zo blijkt, mogen we nooit als vanzelfsprekend nemen. Het is de taak van de OVB om te blijven strijden voor deze onafhankelijkheid. De voorbeelden zijn legio van advocaten die gehinderd worden in de uitoefening van hun beroep, ook in Europa én de in Verenigde Staten. Het is nog niet zo lang geleden dat de Amerikaanse president jacht maakte op Amerikaanse advocatenkantoren die opkwamen voor hun onafhankelijkheid...

Situaties waarbij de onafhankelijkheid van advocaten in het gedrang is, dienen scherp aan de kaak te worden gesteld en veroordeeld te worden. Het Europees Advocatenverdrag dat door het Comité van Ministers van de Raad van Europa onlangs werd goedgekeurd, is alvast een stap in de goede richting. Het verdrag beschermt de advocaat bij de uitoefening van zijn beroep. Het verdrag garandeert dat de advocaat zijn beroep in alle onafhankelijkheid moet kunnen uitoefenen, vrij van elke vorm van druk, intimidatie en geweld. Als advocaten in gevaar zijn, is iedereen in gevaar.

Anno 2026 zijn we allen rechtstreekse getuige van de globale afbrokkeling van de mensenrechten. De internationale rechtsorde is afwezig. Democratieën staan wereldwijd onder druk. Onlangs organiseerde de VZW 400, ondersteund door de OVB, de zevende dag van de rechtstaat in de Stadschouwburg van Mechelen. De avond kreeg de titel ‘Een weerbare rechtstaat ?’ mee. De roep om meer weerbaarheid van de rechtsstaat in een democratie klinkt luider en luider…

Het gaat dan niet alleen om de bescherming tegen mogelijke autocratisering, maar ook om de bescherming van fundamentele mensenrechten die op het spel staan, niet in het minst de bescherming tegen elke vorm van willekeur of afwending van bevoegdheden vanwege de overheid. Vanuit de advocatuur dienen wij als belangrijke actor van justitie onze verantwoordelijkheid te nemen. Wij zijn een onmisbare schakel in de bescherming van de individuele burger tegen de overheid. Een goed functionerende onafhankelijke advocatuur draagt bij tot een rechtvaardige samenleving, waarin ook aandacht is voor de meest kwetsbare groepen, die als eerste riskeren uit de boot te vallen omdat de overheid hen over het hoofd ziet, al dan niet bewust. Het recht van toegang tot het recht en gerecht geldt voor iedereen, ongeacht de (financiële) achtergrond. Het is in die zin geruststellend dat de OVB wetgevingsdossiers met een impact op de toegang tot het recht, van zeer nabij volgt. De bescherming en versterking van de rechtstaat vergt voortdurende waakzaamheid.

De OVB is mee geëvolueerd in het digitaal tijdperk waarin we nu leven. De digitale transformatie is een feit. De individuele advocaat is dankzij de uitgebreide actuele kennisbank van de OVB mee met de veranderingen die zich in snel tempo aanbieden. Deze evolutie zorgt voor minder stress. Het IT en digitaliseringsdepartement houdt ons up-to-date inzake Peppol, AI, tools om de eigen praktijk te digitaliseren enz.

Het vertrouwen van de burger in justitie vergroten is geen gemakkelijke opdracht. Al zeker niet wanneer blijkt dat diezelfde burger zich op justitieel vlak het liefste laat voeden door ‘hapklare brokken’ op sociale media. In dit licht is het de verdienste van de OVB om een zeer toegankelijke website te hebben, zowel voor de advocaat als voor de rechtzoekende. Belangrijke uitspraken van rechters kunnen onmiddellijk geduid worden in heldere taal met bijzondere aandacht voor de rol die de in het proces betrokken advocaten hebben gespeeld. Denk bv. aan de wrakingsverzoeken. Wanneer het gaat om uitspraken in zaken die maatschappelijke onrust teweeg brengen, is van het cruciaal belang dat zowel de advocaten als de rechters de rechterlijk uitspraken in begrijpelijke taal uitleggen.

Het is verder goed dat wanneer het om maatschappelijk prangende vraagstukken gaat zoals de overbevolking in de gevangenissen, de rechten van gedetineerden, de rechten van vreemdelingen, AI, enz. de advocatuur van zich laat horen. Voor onze geloofwaardigheid is het belangrijk dat we voeling houden met wat er in de samenleving leeft. We moeten blijven duwen waar het pijn doet, ook al worden onze standpunten niet onmiddellijk gesmaakt door individuele burgers of de overheid.

De rechtstaat staat onmiskenbaar onder druk. De OVB zal vanuit haar positie de aandacht moeten blijven vestigen op de gedragingen van de overheid die de rechtstaat in gevaar brengen. Wanneer een minister willens en wetens proclameert dat zij rechtelijke uitspraken niet zal naleven, is dit een bedreiging voor de rechtsstaat.

Het federaal mensenrechteninstituut heeft de Belgische overheid in haar rapport van 2025 gewaarschuwd voor de risico’s die de rechtstaat in gedrang brengen door o.m. te verwijzen naar de overbevolking in de gevangenissen, het manifest gebrek aan opvang van verzoekers op zoek naar internationale bescherming en het hervormen van de Raad voor vreemdelingenbetwistingen. De digitalisering kent veel voordelen maar ook belangrijke nadelen. Phishing gebeurt ook binnen de advocatuur. We moeten beter ondersteund worden om voorbereid te zijn voor mogelijke cybercriminaliteit. Verder zijn niet alle advocaten mee met de digitale transformatie. Er moet nog meer outreach gebeuren.

Er is verder de macht van de Big Tech zoals Google, Meta, Apple, Microsoft en Amazon die een serieuze bedreiging vormen voor de democratische rechtstaat. Wij zijn intussen sterk afhankelijk geworden van deze Big Tech. Voor landen wordt het steeds moeilijker om deze Big Tech met democratisch tot stand gekomen wetgeving in het gareel te laten lopen. De macht van deze bedrijven is inmiddels zo groot, dat zij in staat zijn de toegang tot digitale infrastructuur te beperken of zelfs te ontzeggen en staten kunnen omzeilen of tegen elkaar uit te spelen. Hierdoor kan Big Tech steeds meer invloed uitoefenen op de internationale en zelfs de nationale rechtsorde.

De advocaten moeten dringend vertrouwd worden gemaakt met de toepasselijke Europese wetgeving die de burger beschermt tegen de macht van de Big Tech. Het is verder van fundamenteel belang dat advocaten opgeleid worden om bij het gebruik van AI alert en kritisch te blijven voor voorgeprogrammeerde kennis via algoritmes.

De OVB betekent veel voor mij. Sinds de oprichting van de Vereniging van Vlaamse Balies ben ik altijd wel op één of andere manier betrokken geweest bij de werking van onze beroepsorganisatie. Als afgevaardigde in de Algemene Vergadering, als bestuurder, als stafhouder, als voorzitter van de commissie migratierecht, … . Mijn engagement voor de OVB heeft me al heel veel tijd gevraagd en ‘gekost’, maar ik heb het met veel plezier gedaan en doe dat nog altijd. De OVB heeft immers een belangrijke maatschappelijke rol te vervullen en het is boeiend om daar te kunnen aan bijdragen. Ik ben erg blij met de rol die de OVB opneemt in de strijd voor het behoud van de rechtstaat en de onafhankelijkheid van de advocatuur en voel me daardoor geruggesteund in het werk dat ik doe. Ik besef dat dat niet evident is en ben haar daar zeer dankbaar voor.

De onafhankelijkheid van de advocaat hangt in grote mate samen met de kwaliteit die geboden wordt. Om een goed en degelijk onderbouwd advies te kunnen geven moeten advocaten mee zijn met de laatste ontwikkelingen in de materies die ze beoefenen, wat niet zo evident is. Het is dan ook een goede zaak dat de OVB sterk inzet op de permanente vorming van haar leden door het aanbieden van betaalbare en kwaliteitsvolle opleidingen. Tegelijk moet er gezorgd worden dat advocaten ook financieel onafhankelijk kunnen werken. Het spreekt voor zich dat de rol die de OVB daarin kan opnemen veel beperkter is, maar advocaten tools aanreiken die hen in staat stellen hun rol als ondernemer op te nemen zijn op dat vlak zeer nuttig.

Het vertrouwen in de rechtstaat is essentieel voor de goede werking van een parlementaire democratie waar het ‘primaat van de kiezer’ begrensd wordt door de Grondwet en andere hogere rechtsnormen. Het is de taak van de rechterlijke macht om in te grijpen wanneer die grenzen overschreden worden. De laatste jaren zien we jammer genoeg steeds vaker dat politici niet alleen die grenzen overschrijden, maar vervolgens ook de rechterlijke beslissingen die hen terugfluiten naast zich neerleggen. Dat is een bijzonder gevaarlijke evolutie en ik ben zeer blij dat de OVB hierop fors reageert en blijft hameren op het belang van het respect voor de scheiding der machten en mensenrechten. Het beschermen van de rechtstaat belangt iedereen aan, ongeacht de politieke overtuiging die men heeft. Als beroepsorganisatie moeten we hierop blijven inzetten.

Als advocaten zijn wij één van de eerste getuigen van de impact die wetgeving heeft op de maatschappij. Of het nu gaat om wijziging aan het strafrecht, het familierecht, het arbeidsrecht, het fiscaal recht of het economisch recht … door de dossiers die aan ons voorgelegd worden door onze cliënten zien wij meteen de gevolgen van de politieke keuzes die gemaakt worden. Dat geeft ons een unieke positie. We maken zelf geen deel uit van één van de drie machten, maar kunnen wel impact hebben. Door de verschillende commissies die werkzaam zijn binnen de OVB hebben we heel veel expertise in huis op zeer veel verschillende domeinen. Die expertise zou nog beter kunnen ingezet worden om het politieke beleid inhoudelijk te adviseren en wetgeving die slecht in elkaar zit te vermijden.

Als lid van de Algemene Vergadering heb ik me meer dan eens mateloos geërgerd aan de manier waarop de besluitvorming verliep. Oeverloze tussenkomsten, logge procedures die een efficiënt beleid verhinderen, lange vergaderingen die uiteindelijk tot niets leiden, … . Intern is er nog werk voor de boeg om van de Algemene Vergadering een aantrekkelijk orgaan te maken waar jonge advocaten graag voor kandideren en aan participeren zonder te raken aan het principe dat de finale beslissingen plenair genomen worden. Extern hebben we de plicht om te blijven waken voor het behoud van de rechtstaat, de onafhankelijkheid van de advocatuur en de magistratuur.

De OVB is voor mij het kompas en het schild van de Vlaamse advocatuur. Ze bewaakt kernwaarden zoals onafhankelijkheid, beroepsgeheim, loyaliteit aan de cliënt en respect voor het gerecht. Deze vertaalt ze naar heldere regels en opleiding. Als voormalig magistraat heb ik gezien hoe essentieel een sterke, goed georganiseerde advocatuur is voor een eerlijke procedure. Als politicus zie ik de OVB ook als noodzakelijke gesprekspartner: kritisch, constructief en altijd met de rechtszoekende in gedachte. Zo wordt de advocaat echt een tegenmacht in dienst van rechtvaardigheid. Voor mij is dat ook een garantie dat elke burger, ongeacht middelen of status, een krachtige stem krijgt tegenover de staat.

Onafhankelijkheid is geen slogan, maar een dagelijkse praktijk. De OVB ondersteunt die door deontologische normen vast te leggen en te actualiseren, door tuchtrecht dat geloofwaardig en proportioneel optreedt, en door richtsnoeren die helpen weerstand te bieden aan druk van cliënten, overheid, media of commerciële prikkels. Ze geeft collectieve rugdekking: wanneer beroepsgeheim of recht van verdediging onder druk staan, kan de OVB principieel "halt" roepen. Zo kan de individuele advocaat vrijer spreken en handelen, ook tegen de macht in, zonder alleen te staan. De OVB waakt ook over omgang met belangenconflicten en financiële afhankelijkheid, zodat onafhankelijkheid niet enkel juridisch, maar ook praktisch beschermd is.

Vertrouwen in de rechtstaat groeit wanneer burgers ervaren dat regels gelden voor iedereen en dat procedures eerlijk verlopen. De OVB draagt daaraan bij door kwaliteit te waarborgen (stage, permanente vorming), integriteit te bewaken (deontologie) en misbruiken aan te pakken via tucht. Ze helpt ook moderniseren. Even belangrijk is publieke duiding: waarom onpopulaire verdediging net het bewijs is van een gezonde rechtsstaat. Zo maakt de OVB van abstracte principes iets tastbaars en verhoogt ze het vertrouwen. Ze kan hard zijn waar nodig en transparant over beslissingen, zodat burgers zien dat de sector zichzelf corrigeert en verantwoordelijkheid neemt.

De voorbije 25 jaar leren vooral dat onafhankelijkheid professionalisme en structuur vergt, en structuur vraagt op z’n beurt draagvlak. Een orde moet tegelijk verenigen en grenzen stellen. Met duidelijke regels, maar ook met begeleiding en opleiding. Een tweede les is vroeg investeren in kwaliteit en integriteit. Maatschappelijk krediet bouw je traag op en verlies je snel. Tot slot: blijf in dialoog met politiek en justitie, zoek mekaar op en zoek naar wat jullie verbindt en niet alleen naar de verschillen, want onbekend is onbemind. Doe dat met respect voor ieders rol en bevoegdheid, behoud dus altijd de kritische afstand. Dat betekent ook: sneller reageren op maatschappelijke signalen, maar nooit meedeinen op de waan van de dag wanneer fundamentele rechten op het spel staan. Die elementen maken de OVB toekomstbestendig.

De OVB zal meer dan ooit een gatekeeper van de rechtsstaat moeten zijn en groeien van "beroepsorganisatie" naar "waarborginstelling" voor de burger. Ze kan nog sterker inzetten op toegang tot recht: laagdrempelige info, betere doorverwijzing en een stevige stem in het debat over juridische bijstand. Daarnaast kan de OVB bijdragen aan rechtsstatelijke geletterdheid: uitleggen wat beroepsgeheim is, waarom verdediging essentieel is en hoe je je rechten uitoefent. In een polariserende context kan ze ook een matigende rol spelen: standvastig in principes, zorgvuldig in taal en gericht op oplossingen voor de rechtszoekende. Ik verwacht ook meer samenwerking met scholen, welzijn en middenveld rond vroegtijdige juridische hulp, zodat problemen niet escaleren tot procedures.

De komende jaren zie ik vier uitdagingen. De eerste is de digitale transformatie: cyberveiligheid, uniforme tools en respect voor beroepsgeheim. Maar ook AI en nieuwe businessmodellen: innovatie omarmen, maar met heldere ethische grenzen en transparantie. Daarnaast is communicatie cruciaal: snel, feitelijk en met nuance, om misverstanden over de rol van de advocaat te counteren en vertrouwen te bewaren.

De aantrekkelijkheid van het beroep vormt een tweede uitdaging: stagekwaliteit, werkdruk, mentale gezondheid en dergelijke bewaken. Ook betaalbaarheid en toegankelijkheid van rechtsbijstand vormt een uitdaging, zodat recht geen luxeproduct wordt. Ten laatste zijn er de druk en veiligheidsrisico’s voor advocaten in impopulaire dossiers. Dit vraagt bescherming, publieke duiding en rechtlijnigheid in deontologie.

Wat mij het meest trots maakt, is dat de OVB de advocatuur mee door de digitale omwenteling heeft begeleid zonder de kern te verliezen. Denk aan de uitbouw van DIPLAD (2014) om digitale tools en praktijken in het beroep te verankeren, en aan DPA (2025) als gezamenlijke motor van ordes en balies. Dat zijn geen technische details: ze bepalen hoe veilig gegevens worden beheerd, hoe vlot dossiers circuleren en hoe toegankelijk justitie wordt. Trots ook omdat die keuzes tonen dat de advocatuur zelf verantwoordelijkheid neemt, in plaats van te wachten tot verandering wordt opgelegd. Als minister merkte ik hoe zulke gezamenlijke investeringen de doorlooptijd en rechtszekerheid verbeteren, zonder toegevingen aan de verdedigingsrechten.

Het ontstaan van de OVB viel ongeveer samen met mijn eerste jaren aan de balie en het stafhouderschap van mijn stagemeester, stafhouder Dirk Lindemans. Dat gaf me, weliswaar vanop veilige afstand, een idee van de keuzes die toen zijn gemaakt en van hun redenen. Het heeft me wat immuun gemaakt voor een al te gemakkelijke “il n’y a qu’à”-mentaliteit, die vergeet waarom die keuzes toen zijn gemaakt. Is de OVB perfect? Neen, maar ze mag dankbaar in de spiegel kijken. De advocatuur is zeker niet verzwakt in de laatste kwarteeuw, en als dat zo zou zijn, kan het de OVB niet verweten worden.

Het heeft iets paradoxaals dat de individuele advocaat, of het individuele advocatenkantoor pas voluit onafhankelijk kan zijn door samen te werken met beroepsgenoten. Dat maakt de vaststelling niet minder waar. Enkel een advocatuur die de rangen sluit, ondanks onderlinge verschillen en bij momenten diverse belangen, kan geloofwaardig opkomen voor de individuele en collectieve onafhankelijkheid van onze beroepsgroep. De wijze manier waarop externe expertise aan boord is gehaald in de Commissie van Toezicht, zonder te vervallen in een al te enthousiast toegeven aan vragen om externe controle, trekt wat mij betreft het spoor.

Nogal wat discussies zijn binnen de OVB niet één-, maar vier of zelfs zesmaal gevoerd binnen een al bij al vrij korte periode van 25 jaar. Dat kan de indruk wekken dat er geen beslissingen worden genomen. Voor mij is het vooral een teken dat er een debatcultuur leeft binnen de advocatuur – het zou er trouwens maar aan ontbreken. Op die manier houdt de advocatuur zichzelf ook alert en getuigt ze ervan genomen beslissingen in vraag te kunnen stellen als daar aanleiding toe bestaat. Dat evenwicht tussen zelfkritisch denken en besluitvaardigheid is per definitie een hachelijk evenwicht. Het zal zaak zijn dat evenwicht te koesteren en te versterken.

Moet die groeien? Ik ben meer van de school “non multa sed multum”, en verkies dus een beter uitvoeren van de bestaande taken boven het opzoeken van nieuwe terreinen van activiteit. Maatschappelijke en technische evoluties zullen ons trouwens geen keuze laten: er komen nieuwe aandachtspunten en themata aan, of we dat nu willen of niet. Die moeten we benaderen vanuit een onwrikbare gehechtheid aan wat de advocaat tot advocaat maakt: onze kernwaarden.

Ik zie er drie grote, naast vele andere. De specialisatie binnen de advocatuur blijft toenemen, en dat is een goede zaak. Universele specialisten zijn nu eenmaal een contradictio in terminis. Het is echter belangrijk dat we over het muurtje van onze niche blijven kijken en beseffen dat we allemaal hetzelfde beroep uitoefenen, vanuit dezelfde kernwaarden en vanuit dezelfde maatschappelijke behoefte. Wie daarbuiten wil blijven, vervult ongetwijfeld een eerbare taak, maar geen advocatentaak. Wie daarbinnen functioneert, moet blijk geven van voldoende solidariteit met mensen die op een andere manier advocaat zijn – ook in het eigen belang.

Enigszins aansluiten daarbij is het cruciaal dat we als beroepsgroep een antwoord blijven geven op de behoeften inzake juridische bijstand van de brede bevolking. De versterking van de nabijheidsadvocatuur is daarom cruciaal en zal zowel van de advocaten als van hun organisaties creativiteit en flexibiliteit vergen.

Ten slotte moeten we beseffen dat onze kernwaarden niet “gemakkelijk” zijn, en haaks staan op een aantal aspecten van de tijdsgeest. Dat was vroeger ongetwijfeld ook zo, maar op een andere manier. We moeten durven kiezen voor oncomfortabele stellingnames, ook wanneer die de populariteit van de advocatuur op korte termijn niet ten goede zouden komen.