Voorzitter op vrijdag: "Tijd voor een NAVO-norm voor Justitie?"

Het was op het nippertje. De Vlaamse Septemberverklaring, traditioneel gepland op de vierde maandag van september, haalde dit jaar pas de laatste dag van de maand. De eerste van vele budgettaire marathons bleek zo pittig dat een minister én een kabinetschef onpasselijk werden en de finale even moest worden uitgesteld.

In Brussel, Wallonië en op federaal niveau draaien de begrotingsbesprekingen op volle toeren of zijn ze net afgerond. Ook daar zijn ze vaak een uitputtingsslag. Wie op het jongste OVB-congres de uiteenzetting van confrater en grondwetspecialist Quinten Jacobs volgde ('Het betonnen beleid'), weet dat de manoeuvreerruimte van de onderhandelaars steeds kleiner wordt. Een stugge economische groei, meebepaald door geopolitieke spanningen, maakt het er niet eenvoudiger op.

Van een klassieke marathon van 42,195 kilometer is allang geen sprake meer. Begrotingsgesprekken lijken steeds vaker op de Marathon des Sables waar ultralopers zelfvoorzienend, door mul zand en onder een loden Marokkaanse Saharazon, op zeven dagen 250 kilometer afleggen. Je zou voor minder uitgeput over de eindmeet komen, maar de woestijnlopers weten tenminste waar de finish ligt. Complexer, uitdagender, lastiger zijn die gesprekken: moest de rekening van de sushi en pizza's mee in de begroting zitten, het tekort zou nog wat groter zijn.

Cijfers zonder glamour

Achter het saaie imago van cijfertjes en Excel-tabellen schuilt nochtans een nuchtere realiteit. Het budget is de noodzakelijke basis van elke ambitie, elk plan, elk beleid. Pas als vaststaat dat de financiële middelen beschikbaar zijn en ingezet kunnen worden, wordt duidelijk wat van die strategische ambities uitvoerbaar is. Anders blijven ambities welgemeende intenties en grootse plannen gewoon wat ze zijn: plannen.

In de meeste organisaties waar geëngageerde mensen aan de weg (willen) timmeren, zijn er meer ideeën dan centen en meer ambities dan middelen. De vaste constante bij dit alles: keuzes maken, prioriteiten stellen en het ambitieniveau noodgedwongen bijstellen.

De Septemberverklaring draagt de titel 'Meer groei voor Vlaanderen, meer houvast voor de Vlaming'. Daarna werd stevig gesnoeid. Wie werkt in een sector die minder overheidsmiddelen kreeg, zoekt die houvast nog altijd en ziet van groei vooral het omgekeerde.

Een dieselwagen in een LEZ-wereld

Ook de raad van bestuur en de algemene vergadering van de OVB moeten keuzes maken, verantwoordelijkheid nemen en naar voren schuiven wat bijdraagt tot 'een toekomstgerichte en duurzame advocatuur'.

Anders dan bij die overheden heeft mijn voorganger, voormalig bestuurder financiën Hans De Meyer, ons niet opgezadeld met een budgettaire put. De inkomsten zijn correct ingeschat, de uitgaven blijven binnen de verwachtingen en er is zelfs een kleine marge voor aanpassingen en uitbreidingen. Op het huidige elan kunnen we verder in gezapige 'going concern'-modus.

Of, zoals ik het de voorzitter en de collega-bestuurders als beeld meegaf: we rijden vandaag met een goed onderhouden dieselwagen. Boekhoudkundig afgeschreven, maar hij brengt ons veilig ter plaatse. Alleen kan hij de lage-emissiezones niet in en moeten we de randparkings opzoeken. Dus wordt het kiezen. Leggen we vier nieuwe banden op, vullen we de airco nog eens met R134a en rijden we deze trouwe bolide op? Of is het tijd voor een nieuwe, en welke dan: een hybride of volledig elektrisch? Dé olifant in de kamer.

Meer dan meedeinen

De behoeften en verwachtingen van onze beroepsgroep tegenover de beleidsmakers en de OVB zijn hoe dan ook divers. Maar mag er ook ruimte zijn voor ambitie die verder gaat dan meedeinen op de constante golven? Dobberen is geen strategie!

Welke nieuwe instrumenten helpen ons de uitdagingen van morgen vlot te trotseren en welke rol moet de OVB daarbij spelen? Is een markt van 11.500 Vlaamse advocaten niet aantrekkelijk genoeg voor privébedrijven om betaalbare instrumenten op maat uit te werken die ons soelaas bieden? Denk aan een tool waarmee we de administratieve en due-diligenceverplichtingen over witwaspreventie (AML) in een handomdraai nakomen. Of aan nuttige, praktijkgerichte bedrijfseconomische opleidingen voor de advocaat die zijn kantoor gefaseerd wil uitbouwen, uitbreiden of (inter)nationaal op de kaart zetten.

En hoe bepalen we binnen die ambities de prioriteit, de snelheid van uitvoering, de omvang van elk project? Stuk voor stuk elementen die meebepalen waaraan het budget opgaat, hoelang het nodig is (meerjarenbegroting) en hoe groot de inspanning kan en mag zijn (begrotingsdiscipline).

Be’groten' is vandaag een beladen woord dat de lading niet dekt. Groot is een budget zelden nog; eerder te beperkt om noodzakelijke ambities waar te maken. Ambities die bij een te starre, behoudsgezinde en misschien wel kortzichtige houding onvermijdelijk op het olifantenkerkhof belanden. Is het niet aan ons om toekomstgerichte, enigszins gedurfde en duurzame accenten te leggen, die om te zetten in realisaties en ze uit te voeren als een voorzichtig en redelijk persoon?

Een NAVO-norm voor Justitie?

Terug naar de langlopende besprekingen over 's lands begroting, waarin we met argusogen het budget voor Justitie volgen. Dat dit budget al jaren de ondergrens heeft bereikt, staat vast. Verdere verschraling zorgt ervoor dat nog weinig duurzame groei wortel kan schieten.

Maar het kan snel verkeren. Dat leert het crescendo budget van defensie, bedoeld om onze staat te beschermen tegen kwaadwillige aanvallers. Waar een wil is, blijkt ook plots geld te zijn. Is het niet evengoed tijd om crescendo te investeren in de bescherming van onze rechtstaat? Tijd voor een NAVO-norm voor Justitie?

Houden we het bij de klassieke NAVO-norm van 2 procent van het bruto binnenlands product (voor defensie ligt de ambitie inmiddels op 5 procent tegen 2035), dan gaat het om iets meer dan 12 miljard euro. Ongeveer vier keer het huidige budget voor Justitie. Dat mag gerust via een groeipad richting 2035.

Dum spiro, spero!

Carmen Matthijs
Bestuurder financiën en collectieve voorzieningen