Voorzitter op vrijdag: "Ons beroep moet openstaan voor al wie er de talenten voor heeft en de bereidheid heeft onze deontologie na te leven"

In de vorige editie van deze column had ik het over de executive orders die president Trump salvogewijs richt tegen advocatenkantoren. Wat doe je dan, als kantoor? Je bevecht de maatregel in de rechtbank of… je gaat over stag en legt je neer bij wat de president wil. Vandaag heb ik het nogmaals over Amerikaanse toestanden, met mijn excuus (volgende keer beter). Niet omdat ik er zoveel van houd, maar omdat mijn mond openvalt van verbazing, en de uwe misschien ook. En, vrienden, omdat wij niet immuun zijn voor wat er over de oceaan gebeurt, want het komt zeer dichtbij. Onverschillig kunnen wij niet blijven.

Paul Weiss is zo’n geviseerd advocatenkantoor dat met de president een deal afsloot. Volgens de pers accepteerde dat kantoor met Democratische inslag pro-bonowerk conform de eisen van Trump te verrichten voor een waarde van $40 miljoen. Het kantoor beloofde voorts geen ‘vooringenomenheid’ te tonen bij aanwervingen of bij het aannemen van cliënten. Verder zal het kantoor zijn HR-beleid zo aanpassen dat promotie enkel nog op merite gebaseerd zal zijn.

Velen vinden dat Paul Weiss zich niet had mogen laten ringeloren. Dat het de pressie van de president had moeten aanvechten voor de rechtbank.

Het is niet aan mij te zeggen wat Paul Weiss moest doen of niet doen. Maar dit is wel erg verontrustend. Advocaten, zou je denken, hoeven geen deals te sluiten met de regering om hun beroep te kunnen uitoefenen. Niet in Amerika. Fout gedacht: voortaan moet je plooien. En als je één deal hebt aanvaard, wat garandeert er dat je geen tweede deal in je maag gesplitst krijgt?

De president voert de druk op de advocatenkantoren nog verder op. De Orde van Vlaamse Balies bemoeit zich niet met interne aangelegenheden van andere landen, maar als de advocatuur op het spel staat in de grootste democratie ter wereld, voelen wij ons aangesproken.

Op last van de president is de U.S. Equal Employment Opportunity Commission (EEOC), een organisme dat discriminatie op de werkvloer bestrijdt, op advocatenjacht getrokken. De dienstdoend voorzitster, Andrea Lucas, geeft aan dat die kantoren mogelijk een illegaal, door ‘diversity, equity and inclusion’ (DEI) geïnspireerd beleid voeren. Als voorbeelden citeert de EEOC het aanwenden van quota of het ‘in evenwicht brengen’ (balancing) van een personeelsbestand op grond van ras, geslacht of andere beschermde kenmerken. Als een beleid daardoor gemotiveerd wordt, is het verboden, zegt Lucas.

In een soort Nietzscheaanse omkering van alle waarden bestrijden de talloze kantoren die een DEI-politiek voeren geen discriminatie, maar zijn zij volgens de nieuwe canon de verpersoonlijking van discriminatie.

Twintig advocatenkantoren kregen van de EEOC een vragenlijst toegestuurd over hun DEI-beleid, in totaal 210 bladzijden. Die kantoren hebben bijna allemaal vestigingen in ons land, waardoor de problematiek akelig dichtbij komt. De lectuur van de vragen is ijzingwekkend. Zo vraagt de EEOC uiterst precieze gegevens over diversiteitsprogramma’s over de afgelopen jaren: wie stuurde een kandidatuur in voor een studentenstage, en welk was het geslacht, het ras, de universiteit van de kandidaat, zijn of haar telefoonnummer en emailadres? Wie kreeg een aanbod en met welke vergoeding? Wie kreeg een bedrag uit een diversiteitsfonds? Gaf ooit een vertegenwoordiger van het kantoor aan dat zij op zoek waren naar zwarte, Spaanstalige, vrouwelijke of ‘diverse’ kandidaat-advocaten? Geef aan al wie bij het kantoor gesolliciteerd heeft en wie in dienst genomen is, op welke datum en met welke vergoeding. Antwoord verwacht tegen 15 april.

Lees dat. Nee, serieus: lees dat echt.

Pikant detail: de vragenlijst beperkt zich niet tot het grondgebied van de VS… Of de gegevens gedekt zijn door privacybescherming? Niet relevant. Benieuwd welke antwoorden er zullen komen en of die in de smaak zullen vallen.

Eén onmiddellijk gevolg is dat ook niet-geviseerde kantoren per direct DEI-programma’s schrappen. Is het finale, nobele doel van de EEOC discriminatie te verhinderen, zoals zij wil doen geloven? Dat valt te betwijfelen. Een figuur als Steve Bannon denkt het presidentiële oogmerk te kennen en richt zich tot de kantoren: ‘what we are trying to do is put you out of business and bankrupt you.’ Alstublieft.

De OVB is ook begaan met diversiteit en inclusie. Wij hebben er een adviesgroep voor opgericht, met advocaten en niet-advocaten. Waarom? Omdat wij discriminatie willen promoten, zoals de EEOC lijkt te denken? Neen. Wij doen dat omdat wij geloven dat iedereen kansen moet krijgen. Omdat niemand uitgesloten mag worden omwille van ras, gender of wat dan ook dat niets te maken heeft met persoonlijke capaciteiten. Omdat wij geloven dat mensen kunnen groeien in wat zij doen en steun en aanmoediging kunnen gebruiken, zonder dat wij daarbij wie dan ook hoeven achter te stellen. Omdat ons beroep moet openstaan voor al wie er de talenten voor heeft en de bereidheid heeft onze deontologie na te leven, dat alles zonder dat wij hoeven af te dingen op kwaliteit – integendeel zelfs. Omdat wij als groep sterker staan en meer vertrouwen uitstralen, wanneer wij in de advocatuur een betere weerspiegeling zijn van de sociologische realiteit in de samenleving.

Omdat wij een uitgestoken hand verkiezen boven een opgestoken vuist. Daarom gaan wij door op ons elan.

‘De oude wereld is aan het sterven, de nieuwe laat op zich wachten, en in dat halfduister komen de monsters tot leven’, noteerde Antonio Gramsci in 1929 in zijn gevangeniscel. Wij zullen goed op onze hoede moeten blijven, ook hier.

Met genegen groeten,

Peter Callens
Voorzitter Orde van Vlaamse Balies