Standpunt hervorming assisen
We pleiten niet uitdrukkelijk voor of tegen de afschaffing van de volksjury, maar vinden de specifieke invulling van de beleidskeuze en de gevolgen op de procedure veel belangrijker.
De voor- en nadelen
Het debat over de toekomst van assisen en de volksjury verdeelt de meningen, zowel binnen de advocatuur als de maatschappij.
Als argumenten tegen de volksjury zijn:
- de lange wachttijden
- het feit dat beroepsrechters beter geplaatst zijn om de zwaarste misdaden te berechten
- juryleden hebben minder ervaring en zijn daarom makkelijker beïnvloedbaar
- het gebrek aan een beroepsmogelijkheid
De voorstanders verwijzen onder meer naar:
- de democratische component van de volksjury
- de maatschappelijk louterende taak van het assisenproces
- de grondigheid die een onderzoek voor een volksjury met zich meebrengt
De waarborgen van assisen
We vinden dat een consequente beleidskeuze gemaakt moet worden waarbij wij geen heil zien in een gemengde oplossing met beroepsrechters en een beperktere jury.
Belangrijker vinden wij dat een eventuele hervorming niet gepaard mag gaan met de volledige uitkleding van de procedurele kenmerken en waarborgen die een assisenproces vandaag biedt.
Hoewel de uitwassen geremedieerd moeten worden en assisenprocessen in vele gevallen korter en efficiënter moeten kunnen verlopen, moet ook in het geval van afschaffing van de volksjury nog steeds worden rekening gehouden met de positieve eigenschappen van de assisenprocedure an sich.
We alluderen dan vooral op het grondige onderzoek ter terechtzitting, de ruime mogelijkheden inzake getuigen- en expertenverhoor en de toepassing van het onmiddellijkheidsbeginsel.
In vergelijking daarmee biedt de huidige correctionele procedure minder opties en waarborgen en gaat ze vaak gepaard met een zeer mager onderzoek ter zitting. In de nasleep van de Potpourri II-wet en de veralgemeende correctionalisering (die later door het Grondwettelijk Hof vernietigd is) is bovendien duidelijk gebleken dat die waarborgen te beperkt zijn en dat de correctionele behandeling ondermaats was.
We stelden deze nota op naar aanleiding van de uitnodiging van de Kamercommissie Justitie tot deelname aan de hoorzitting van 8 juli 2020 over de herziening van artikel 150 Gw.
documenten
Nog vragen? Onze specialisten ter zake
Gerelateerd nieuws
Praktische zorgen bij inwerkingtreding nieuw Strafwetboek
Op 8 april 2026 treedt het nieuwe Strafwetboek in werking. We erkennen het grote belang van deze hervorming en de verbeteringen die het nieuwe wetboek met zich meebrengt.
Tegelijkertijd zijn we bezorgd over de praktische haalbaarheid van de inwerkingtreding op de geplande datum. Daarom richtten wij, samen met Avocats.be, een brief aan de minister van Justitie om daarover duidelijkheid en garanties te vragen.
En toen verbood de strafrechter advocaten te pleiten: een juridische analyse
In het Kriva Rochem-proces besliste een correctionele rechtbank na de opening van de zitting om de debatten onmiddellijk te sluiten en meteen een datum voor uitspraak vast te leggen. Geen van de partijen kreeg het woord. Volgens de rechtbank was zij voldoende ingelicht door de vooraf neergelegde schriftelijke conclusies. Deze gang van zaken roept een fundamentele procesrechtelijke vraag op: mag een strafrechter het pleidooi verbieden en beslissen zonder mondeling debat?
Onderzoek naar beslissingen van verdachten tijdens politieverhoren
Onder leiding van prof. Miet Vanderhallen loopt momenteel een wetenschappelijk onderzoek naar het beslissingsproces van verdachten tijdens politieverhoren. De studie richt zich op personen die als verdachte door de politie zijn verhoord en definitief vrijgesproken zijn.
Wet wijzigt regels over ontsnapping, drugstesten en elektronisch toezicht
De wet van 19 december 2025 over de strafbaarstelling van de ontsnapping van gedetineerden, de strafbaarstelling van de beschadiging of verduistering van het elektronisch toezichtsmateriaal, het afnemen van drugstesten in de gevangenis en de herroeping van het elektronisch toezicht in het kader van de strafuitvoering is gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 6 januari 2026. Lees wat dat concreet betekent.
Schuldenlast en detentie: verschillende perspectieven en actiepistes
Het Observatorium Krediet en Schuldenlast nodigt u uit voor een inspirerende studiedag om ideeën uit te wisselen, na te denken en analyses te maken over een vaak onderbelicht thema: schulden bij personen vóór, tijdens en na detentie.
Oproep tot politieke actie tegen overbevolking in Belgische gevangenissen
Mathilde Steenbergen, directeur-generaal van de penitentiaire inrichtingen en waarnemend voorzitster van de FOD Justitie, richt zich in een open brief tot de regering met een dringende oproep tot meer politieke daadkracht om de overbevolking in de gevangenissen aan te pakken. De problematiek blijft immers toenemen: het aantal grondslapers is opnieuw gestegen en bedraagt intussen 672.
Stafhouders voeren toezicht uit in alle Belgische gevangenissen
Naar aanleiding van de Europese Dag van de Rechten van de Mens maken alle Belgische stafhouders gebruik van hun wettelijk visitatierecht, dat hen toelaat gevangenissen binnen hun rechtsgebied te bezoeken. Deze nationale actie onderstreept de ernst van de situatie in Belgische gevangenissen, waar overbevolking en een tekort aan basisvoorzieningen en gezondheidszorg de fundamentele rechten van gedetineerden aantasten.
Wetsvoorstel rond minnelijke schikking voor PPP’s roept juridische bedenkingen op
Op vraag van de Kamercommissie Justitie hebben we een kort advies afgeleverd bij het wetsvoorstel om de verruimde minnelijke schikking onmogelijk te maken voor politiek prominente personen (nr. 56-1042). We spreken ons niet uit over de rechtsfiguur op zich, maar hebben wel ernstige bedenkingen bij de argumentatie.
"De rechtstaat is geen erfgoed, maar een belofte die we elke dag opnieuw moeten waarmaken."
De rechtsstaat staat onder druk, zo waarschuwt het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM) in hun nieuwe rapport voor ernstige structurele uitdagingen in België: het niet-uitvoeren van rechterlijke beslissingen, tekorten bij justitie, en druk op fundamentele vrijheden. "De afbouw van de rechtstaat gebeurt niet met luide trom. Ze sluipt," benadrukt bestuurder Nadia Van Baelen in haar pleidooi voor het bewust beschermen van de rechtstaat.