Wie zich inzet voor recht, verdient respect en bescherming
Agressie tegen advocaten is onaanvaardbaar. Dat geldt des te meer wanneer zij zich inzetten voor mensen die zelf moeilijk toegang vinden tot het recht. De Orde van Vlaamse Balies spreekt haar steun uit aan de advocate die tijdens haar werk voor de tweedelijnsbijstand in Gent fysiek werd aangevallen.
Een advocaat die zich inzet voor mensen met beperkte financiële middelen, werd op woensdag 28 oktober tijdens een zitting in het gerechtsgebouw fysiek aangevallen. Wat een moment van juridische bijstand had moeten zijn, ontaardt in agressie en geweld. Ze kreeg een stoel naar het hoofd gegooid en een slag in het gezicht. Ze liep blauwe plekken op en moest naar de spoeddienst worden overgebracht.
Onze gedachten gaan in de eerste plaats uit naar deze confrater. We wensen haar veel sterkte en een voorspoedig herstel. Niemand mag worden blootgesteld aan geweld vanwege het uitoefenen van hun beroep, beoordelen van een dossier of meedelen van een beslissing die iemand niet bevalt. Wie juridische bijstand verleent, moet dossiers kunnen beoordelen en professionele beslissingen kunnen nemen zonder vrees voor intimidatie of geweld. Dat een aanvrager teleurgesteld, gefrustreerd of boos is, kan begrijpelijk zijn. Maar frustratie rechtvaardigt nooit agressie. Geweld is geen aanvaardbare reactie op een beslissing waarmee iemand het niet eens is.
“Elke medewerker aan de tweedelijnsbijstand doet dat vanuit een sociale betrokkenheid en grote menselijke bekommernis voor een goede rechtsbedeling aan de zwakkeren in de maatschappij. Het is onwezenlijk dat zij daarbij persoonlijk belaagd of aangevallen worden, laat staan fysiek gekwetst.”
Rechtshulp verdient respect
Elke dag zetten advocaten zich in voor anderen. Ze verdedigen rechten, zoeken oplossingen voor conflicten, bieden juridische houvast en zorgen ervoor dat ook wie weinig middelen of weinig weerbaarheid heeft, toegang krijgt tot het recht. De tweedelijnsbijstand is een essentiële pijler van onze rechtsstaat. Advocaten die zich hiervoor engageren, doen dat vanuit een sterk maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef. Ze helpen mensen die niet over de financiële middelen beschikken om zelf een advocaat te betalen en voor wie juridische bijstand vaak het verschil maakt tussen gehoord worden en aan de zijlijn blijven staan.
Dat engagement is niet altijd zichtbaar. Het gebeurt in de tweedelijnsbijstand, waar advocaten mensen helpen die zich geen eigen advocaat kunnen veroorloven. Het gebeurt in de bewindvoering, waar confraters mee waken over de belangen en rechten van mensen die hun belangen niet zelfstandig kunnen behartigen. Het gebeurt in het strafrecht, waar advocaten verdachten bijstaan, slachtoffers vertegenwoordigen en ervoor zorgen dat fundamentele rechten ook onder moeilijke omstandigheden worden gerespecteerd.
En het gebeurt op talloze andere plaatsen waar menselijke kwetsbaarheid, hoogoplopende emoties, onzekerheid en conflicten samenkomen. Wie daar werkt, weet dat juridische bijstand niet altijd plaatsvindt in een rustige of veilige omgeving. Advocaten komen soms terecht in situaties waarin frustraties hoog oplopen, emoties de bovenhand nemen of beslissingen op weinig begrip kunnen rekenen. Ze moeten dan professioneel blijven handelen, ook wanneer de omstandigheden bijzonder moeilijk zijn en de risico's reëel worden.
Dat engagement vraagt niet alleen vakkennis en onafhankelijkheid, maar ook geduld en moed. En dat verdient onze waardering. Aan al die advocaten die zich elke dag blijven inzetten voor hun cliënten en voor een rechtvaardige samenleving: onze oprechte waardering en ons respect. Hun engagement mag nooit als vanzelfsprekend worden beschouwd.
Veiligheid is een voorwaarde voor toegang tot het recht
De aanval in Gent staat niet op zichzelf, maar in een bredere problematiek van agressie tegen advocaten. De Orde van Vlaamse Balies heeft eerder al gewezen op de nood aan meer respect voor en bescherming van advocaten. Ook dit incident toont aan dat die bezorgdheid actueel blijft.
De veiligheid van advocaten is geen louter individuele aangelegenheid. Ze is ook een voorwaarde voor een goed functionerende rechtsbedeling. Wie zich inzet voor de toegang tot het recht, moet dat veilig kunnen doen.
Wanneer die veiligheid niet langer vanzelfsprekend is, dreigt bovendien een kwalijk neveneffect. Als advocaten hun werk alleen nog veilig kunnen organiseren door persoonlijk contact te vermijden en dienstverlening steeds vaker digitaal of schriftelijk te laten verlopen, verliest de rechtzoekende mee. Zeker mensen in een kwetsbare positie hebben soms juist nood aan persoonlijk contact, uitleg en vertrouwen.
Het zou bijzonder betreurenswaardig zijn als agressie ertoe leidt dat de toegang tot juridische bijstand afstandelijker wordt. Maar we moeten tegelijk duidelijk zijn: de verantwoordelijkheid voor die evolutie ligt nooit bij de advocaat die zich uit veiligheidsoverwegingen moet beschermen. De verantwoordelijkheid ligt bij wie geweld gebruikt en bij een samenleving die dergelijk gedrag ondubbelzinnig moet afwijzen.
Dat erkent ook de wetgever die, door de tussenkomst van de OVB, agressie tegen een advocaat reeds strafrechtelijk een verzwarende omstandigheid heeft gemaakt (cfr. artikel 202 van het Strafwetboek). Zo bepaalt artikel 202 van het Strafwetboek datwanneer er "gewelddaden" worden gepleegd tegen een persoon met een maatschappelijke functie, waaronder een advocaat (tijdens of ter gelegenheid van de uitoefening van zijn of haar beroepsactiviteiten), de straf met één strafniveau wordt verhoogd.
Respect is geen vrijblijvende oproep
Veiligheid vraagt om concrete maatregelen, maar ook om een bredere maatschappelijke cultuur waarin respect en beleefdheid opnieuw vanzelfsprekender worden. In een rechtsstaat moeten conflicten en meningsverschillen op een andere manier worden opgelost dan met bedreigingen of fysiek geweld.
Elke advocaat, ongeacht hun specialisatie, verdient het om hun taak onafhankelijk en zonder intimidatie te kunnen vervullen. Het recht kan enkel zegevieren als advocaten, magistraten, griffiers, deurwaarders, etc. onbevreesd hun rol kunnen vervullen.
“Een aanval op een advocaat is een aanval op de rechtstaat!”
De Orde van Vlaamse Balies blijft daarom pleiten voor de bescherming van advocaten en voor een kordate aanpak van agressie. Incidenten zoals dat in Gent mogen niet worden genormaliseerd of afgedaan als een onvermijdelijk beroepsrisico. Wie zich inzet voor de rechtsstaat, moet op een veilige werkomgeving kunnen rekenen.
Respect voor advocaten is geen gunst. Het is een noodzakelijke voorwaarde voor een rechtsstaat waarin iedereen zijn recht kan halen.