Voorzitter op vrijdag: "Tussen de hamer van de cliënt en het aambeeld van de bank is het moeilijk laveren"

Het is een nachtmerrie voor elke advocaat: aansprakelijkheid oplopen. We mogen dan wel – gelukkig – verzekerd zijn, je persoonlijke aansprakelijkheid in het gedrang zien brengen is de hel.

Het kan hard gaan. Ik herinner mij advocaat R., die actief was in de bankpraktijk en vaak zogenaamde ‘legal opinions’ ondertekende: adviezen waarin de advocaat aan de bank bevestigt dat een lening rechtsgeldig is en de zekerheden afdwingbaar zijn. Zonder de ‘legal opinion’ geen bankfinanciering, en zonder bankfinanciering gaat het project van de cliënt op de fles.

‘Legal opinions’ afleveren is saai en taai. Cliënten willen dringend hun krediet, maar banken willen altijd méér, dat is bekend, en zo willen ze ook dat de advocaat van nog meer zaken onverbloemd bevestigt dat ze geldig en afdwingbaar zijn. De veeleisendheid van cliënten en de hoge bedragen die op het spel staan maken het werk uitdagend of slopend. Er kan een punt komen waarop de advocaat het krediet kan doen intrekken of toekennen: de advocaat wil zijn aansprakelijkheid beperken? Geen lening!

Tussen de hamer van de cliënt en het aambeeld van de bank is het moeilijk laveren. Een medaille voor welzijn op het werk valt er niet mee te verdienen.

Advocaat R. kreeg het verzoek om zo’n advies te ondertekenen. Over een lening die een veelvoud bedroeg van de maximale verzekeringsdekking. Angst verlamde hem, hij liet zijn pen vallen en vertrok naar huis. Waar hij op doktersadvies ettelijke maanden gebleven is.

Misschien dacht hij aan onze Nederlandse confrère Jacob Cornegoor, die herhaaldelijk de pers haalde met zijn onfortuinlijke verhaal in de context van wat bekend zou staan als het ‘havenschandaal’. Hij had zo’n ‘legal opinion’ ondertekend. Daarin verklaarde hij dat een lening rechtsgeldig was, maar helaas, onze confrère had niet opgemerkt dat de zaakvoerder de lening enkel mocht ondertekenen met de goedkeuring van de raad van commissarissen. Je voelt hem komen: de kredietnemer betaalde de lening niet terug, de legal opinion werd opgesnord en de advocaat belandde in een schoolvoorbeeld van een beroepsaansprakelijkheidsdossier.

Tot overmaat van ramp geloofde het Openbaar Ministerie dat de advocaat de bank moedwillig op het verkeerde spoor had gezet. Pas 12 jaar later kon de advocaat de afwezigheid van opzet finaal laten vaststellen door een hof van beroep.

Zo’n spookbeeld hoeft het niet altijd te worden, gelukkig maar. Bij ons tonen de statistieken dat het aantal aangiftes in de beroepsaansprakelijkheid over de afgelopen 10 jaar grosso modo constant blijft: gemiddeld een kleine 350 aangiftes per jaar bij de collectieve verzekering die de OVB afsloot ten behoeve van elke Vlaamse advocaat. Het groeiende aantal advocaten, de aanzwellende mondigheid van cliënten en de grotere complexiteit van het recht zouden laten vermoeden dat er meer aangiftes van schadegevallen zouden komen, maar de cijfers bevestigen eerder het tegendeel. Het is denkbaar dat bepaalde schadegevallen onder de korenmaat blijven, maar dat valt niet aan te tonen. De boodschap blijft dat een advocaat best zo snel mogelijk aangifte doet.

Ook in bedragen uitgedrukt blijft de schadelast al bij al beperkt. Er is een fluctuatie van jaar tot jaar – het volstaat dat een groot schadedossier opduikt in één bepaald jaar, en de statistiek schiet omhoog. Elk geval is er één te veel, maar in the grand scheme of things spreken wij over relatief lage bedragen. In de 2022-2024 bedraagt de schadelast afgerond, per jaar en voorlopig in dalende lijn, EUR4.250.000, EUR4.000.000 en EUR2.600.000 voor het hele Vlaamse land met zijn circa 11.500 advocaten. Let wel: er zijn in het verleden aanzienlijk slechtere jaren geweest. Maar alles welbeschouwd is dat bemoedigend.

In welke praktijksoorten vallen de meeste aansprakelijkheden? Zowel in aantallen dossiers als in schadebedrag staat het familierecht bovenaan de lijst. In aantallen dossiers volgen daarna het strafrecht, het sociaal recht en het burgerlijk aansprakelijkheidsrecht. Uitgedrukt in bedragen volgen het sociaal recht, het aannemingsrecht en het fiscaal recht. Dat heeft te maken met de grotere bedragen die in die praktijksoorten op het spel staan, in combinatie met veel harde termijnen die moeten worden nageleefd.

Het ligt niet voor de hand te bepalen welke tekortkomingen het vaakst leiden tot aansprakelijkheid, maar het is duidelijk dat nalatigheden de bedenkelijke kroon spannen. Je loopt sneller aansprakelijkheid op door iets niet te doen, dan door iets te doen. Laattijdig hoger beroep en miskenning van verjaringstermijnen blijven treurige evergreens.

Interessant is het gegeven dat, sinds 2015, er per 100 Vlaamse advocaten jaarlijks gemiddeld 3 aangiftes zijn. Anders uitgedrukt: de Vlaamse advocaat doet gemiddeld om de circa 33 jaar een aangifte. Dat is behoorlijk weinig.

Voor de cliënt van de Vlaamse advocaat geeft dit vertrouwen. Eén, de aansprakelijheidsgevallen blijven gering, zowel in aantallen dossiers als in schadebedragen: advocaten tonen zich voorzichtig. Twee, doet er zich toch een aansprakelijkheidsgeval voor, dan heeft elke advocaat de basisdekking van de aansprakelijkheidsverzekering van EUR2.500.000 per schadegeval, zonder dat het bewijs moet geleverd worden van premiebetaling en zelfs zonder dat de baliebijdrage betaald moet zijn.

Die positieve balans wiegt ons niet in slaap, maar zet ons ertoe aan om meer dan ooit uitmuntendheid na te streven. Zoals de Britse bioloog Thomas Huxley het schreef in zijn essay Technical Education (1877): ‘Misschien is de meest waardevolle uitkomst van alle opleiding het vermogen om jezelf ertoe te brengen datgene te doen wat je moet doen, wanneer het moet gedaan worden, of je dat leuk vindt of niet.’

Met genegen groeten,

Peter Callens
Voorzitter Orde van Vlaamse Balies