OVB ijvert voor on­af­han­ke­lijk­heid van rech­ter­lij­ke macht en rechtstaat in Polen

Volgens een recent arrest van het Hof van Justitie zijn rechters alsnog verplicht kennis te nemen van geschillen over de toepassing van het Unierecht die aan hun bevoegdheid zijn onttrokken, als de daartoe wel bevoegde rechterlijke instantie niet voldoet aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid.

Sinds 2015 heeft de Poolse regering echter meerdere sterk bekritiseerde juridische hervormingen doorgevoerd, zodat niet alle rechterlijke instanties nog aan die vereisten beantwoorden.

Een nieuw wetsontwerp voorziet nu in enkele zware tuchtmaatregelen tegen rechters die die onafhankelijkheidsvereiste zouden nagaan. 

“De balie van Parijs, de Orde van Duitse balies, de balie van Amsterdam, de Orde van Vlaamse balies en de balie van Warschau roepen de Poolse volksvertegenwoordiging op om af te zien van elke verdere behandeling van het wetsontwerp dat in zware tuchtmaatregelen voorziet voor rechters die de legaliteit en de constitutionele legimiteit toetsen van de Nationale Raad voor de Rechtspraak, de nieuwe kamers van het Hooggerechtshof, en die van andere hoven en rechtbanken (Wijzigingen van 12 december 2019 aan de Wet op de organisatie van de gewone rechtbanken, de Wet op het Hooggerechtshof en enkele andere wetten), en het in zijn geheel te verwerpen.

Gelet op de context waarin ze worden ingevoerd, druisen de voorgestelde wijzigingen in tegen Europese en democratische standaarden. Ze moeten worden verworpen, omdat ze het delicate evenwicht tussen de rechterlijke en de uitvoerende macht verstoren en dus de rechtsstaat in Polen en de Europese Unie ondermijnen. Het Poolse rechtssysteem dreigt ernstig ontregeld te worden door een gebrek aan wederzijds vertrouwen tussen de rechterlijke instanties voor en na de wetswijzigingen in 2017.

Onafhankelijke rechtbanken waken bij uitstek over rechtvaardigheid en de rechten van burgers, zeker wanneer ze zich buigen over zaken die tegen de overheid gericht zijn. De rechterlijke macht mag dan wel de zwakste zijn onder de drie democratische staatsmachten, ze is wellicht wel de meest nobele. Nu is het aan advocaten als onderdeel van het rechtsysteem om de rechterlijke macht en de rechtsstaat te beschermen tegen de misplaatste aanvallen van de uitvoerende macht, en de Poolse regering met aandrang te verzoeken af te zien van de verdere vernietiging van het kwetsbare systeem van ‘checks and balances’. Tenslotte staan de rechten en vrijheden van burgers op het spel.”