Maatregelen moeten over­be­vol­king snel doen dalen Ge­van­ge­nis­nood­wet van kracht

De toepassing van de noodwet wordt toegelicht in twee collectieve brieven van de directeur-generaal van het gevangeniswezen, beide gedateerd op 28 juli 2025.

In de 44 pagina’s tellende collectieve brief nr. 164 “noodprocedure SUR” licht de directeur-generaal voor het gevangeniswezen de noodprocedure SUR toe. De collectieve brief licht de procedure toe voor de toekenning van strafuitvoeringsmodaliteiten door de strafuitvoeringsrechter (SUR) aan bepaalde veroordeelden. Het betreft de volgende strafuitvoeringsmodaliteiten: beperkte detentie, elektronisch toezicht, voorwaardelijke invrijheidstelling, voorlopige invrijheidstelling met het oog op verwijdering van het grondgebied en de voorlopige invrijheidstelling met het oog op overlevering. Voor wat deze strafuitvoeringsmodaliteiten betreft, worden de toepasselijke artikelen van de wet externe rechtspositie tijdelijke buiten toepassing verklaard en gelden de tijdelijke bepalingen van de nieuwe wet van 18 juli 2025.

Collectieve brief nr. 165 “vervroegde invrijheidstelling noodwet” beschrijft de procedure waarbij bepaalde gedetineerden zes maanden vóór het einde van hun straf kunnen worden vrijgelaten. De beslissing ot toekenning van deze maatregel rust bij de directeur van de gevangenis. De maatregel kan in principe worden toegekend aan alle veroordeelden die hun straf ondergaan in de gevangenis (waaronder een detentiehuis), in een transitiehuis of onder elektronisch toezicht.

We erkennen de acute nood aan oplossingen voor de overbevolking in de Belgische gevangenissen, maar wijzen er tegelijk op dat deze noodwet geen structurele aanpak biedt voor een probleem dat al jarenlang aansleept.

Een van de voornaamste oorzaken van overbevolking – de voorlopige hechtenis – blijft volledig buiten beschouwing in deze wetgeving.

Bovendien maakt de wet op meerdere punten een terugkeer mogelijk naar administratieve beslissingen door gevangenisdirecteurs, waar voorheen de strafuitvoeringsrechtbank instond voor deze belangrijke ingrepen in de vrijheidsrechten van gedetineerden. De OVB beschouwt dit als een stap terug in de bescherming van de rechtspositie van de gedetineerde, die net de voorbije jaren werd versterkt door rechterlijke controle.

We pleiten dan ook voor een meer fundamentele en duurzame hervorming van het straf- en strafuitvoeringsbeleid, met respect voor rechtsstatelijke waarborgen en een beleid dat detentie enkel inzet waar echt noodzakelijk.